เปลี่ยนป่าเป็นมูลค่า ‘ยศชนัน’ ดันเศรษฐกิจหมุนเวียนชู ‘ดอยตุงโมเดล’ แก้ต้นตอไฟป่า ควบกางแผนลุยเชียงรายจัดเต็มเทคโนโลยี ‘โดรน-สแกน’ สู้ศึกฝุ่น PM 2.5 อย่างยั่งยืน

เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569  ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ลงพื้นที่จังหวัดเชียงราย เยือนโครงการพัฒนาดอยตุง (พื้นที่ทรงงาน) อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อติดตามความคืบหน้าด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจชุมชน

โดยรองนายกฯ ได้เยี่ยมชมศูนย์การเรียนรู้ด้านการจัดการพลังงานและสิ่งแวดล้อม ซึ่งมีจุดเด่นในการพัฒนาชีวมวลอัดเม็ดจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร แนวทางดังกล่าวไม่เพียงแต่ส่งเสริมการใช้พลังงานทดแทน แต่ยังช่วยลดการเผาในที่โล่งได้อย่างเป็นรูปธรรม พร้อมทั้งรับฟังแนวทางการจัดการขยะอย่างยั่งยืนของโครงการฯ ให้ไม่มีขยะส่งสู่บ่อฝังกลบ (Zero Waste to Landfill) และขยายผลสู่ชุมชน และองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นใน จ. เชียงรายแล้ว

นอกจากนี้ ยังได้เข้าเยี่ยมชมศูนย์ผลิตและจำหน่ายงานมือของชุมชน ไม่ว่าจะเป็นโรงงานคั่วกาแฟดอยตุง โรงงานทอผ้าเย็บผ้า และโรงงานสีย้อมธรรมชาติ ซึ่งสะท้อนการสร้างอาชีพที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและการรักษาทรัพยากรในท้องถิ่น

จากนั้น ศ.ดร.ยศชนัน เดินทางต่อไปยังโรงงานแปรรูปกาแฟชุมชนบ้านสันป่าสัก ซึ่งเป็น 1 ใน 29 หมู่บ้านของโครงการพัฒนาดอยตุงฯ โดยโรงงานแห่งนี้ใช้กระบวนการแปรรูปที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เน้นการประหยัดทรัพยากรน้ำ ลดปริมาณของเสีย บำบัดน้ำเสีย และนำพลังงานสะอาดมาประยุกต์ใช้ในชุมชนอย่างแท้จริง

ทั้งนี้ ข้อมูลระบุว่าพื้นที่ปลูกกาแฟของโครงการพัฒนาดอยตุงฯ ตั้งอยู่บนเทือกเขานางนอน ที่ระดับความสูง 800 - 1,500 เมตรจากระดับน้ำทะเล ซึ่งเป็นระดับที่เหมาะสมอย่างยิ่งในการเติบโตของกาแฟสายพันธุ์อาราบิก้า จนสามารถได้รับการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) อย่างเป็นทางการ

การเพาะปลูกกาแฟในพื้นที่แห่งนี้ เกิดขึ้นจากความมุ่งมั่นในการพลิกฟื้นผืนป่าและสร้างอาชีพทดแทนการปลูกฝิ่นในอดีต ภายใต้แนวคิด “ปลูกป่า ปลูกคน” การนำกระบวนการแปรรูปที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาใช้ จึงเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยยกระดับคุณภาพของเมล็ดกาแฟ ไปพร้อมกับการอนุรักษ์ระบบนิเวศบนพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน

ภายหลังการลงพื้นที่ ศ.ดร.ยศชนัน เปิดเผยถึงความมุ่งมั่นในการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมว่า ตนได้นำโมเดลการจัดการนี้มารวมกับเรื่องของการเลิกเผา และการขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เพราะในเดือนกุมภาพันธ์เหตุการณ์ไฟป่าและการเผาก็จะกลับมาเหมือนเดิม การแก้ปัญหาที่ต้นตอจริงๆ คือการลดการเผา ไม่ทำลายป่า และต้องปลูกป่า

"ธรรมชาติคือต้นกำเนิดของอาหาร โภชนาการ และเป็นสิ่งที่โลกกำลังขาดแคลน เราต้องต่อยอดจากที่ได้พูดคุยกับทาง IMF และ World Bank ในเรื่องการทำให้ธรรมชาติกลายมาเป็นระบบการเงินที่มีมูลค่า เพื่อให้คนอยากที่จะอนุรักษ์ป่า การจัดการที่ยั่งยืนเป็นสิ่งที่สำคัญและเป็นความหวังของคน ซึ่งปรัชญาของทางมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ และโครงการพัฒนาดอยตุงฯ เป็นส่วนหนึ่งที่ทำได้สำเร็จแล้ว เราจึงต้องมาดูว่าจะขยายผลเรื่องนี้ต่อไปได้อย่างไร โดยมีหน่วยงานภาครัฐฝ่ายประจำที่สามารถนำแนวทางนี้ไปตั้งงบประมาณและดำเนินการต่อได้เอง" ศ.ดร.ยศชนัน กล่าว

ศ.ดร.ยศชนัน ย้ำถึงการใช้เทคโนโลยีและบูรณาการความร่วมมือว่า นวัตกรรมที่จะนำมาใช้นั้นต้องมีความเหมาะสมและแตกต่างกันไปตามโจทย์ของแต่ละพื้นที่ ซึ่งการดำเนินงานครั้งนี้ได้บูรณาการร่วมกันหลายภาคส่วน ทั้งสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) รวมถึงผู้ว่าราชการจังหวัด และรองผู้ว่าฯ เพื่อมาช่วยกันเตรียมพร้อมรับมือ

"สิ่งจำเป็นที่ต้องเตรียมความพร้อมก่อนคือ ปีนี้อากาศจะแห้งมากและฝุ่นจะเยอะมาก เราจึงจัดเต็มทั้งการใช้กล้องสแกนหาจุดที่ต้องนำน้ำไปดับไฟ และสนับสนุนการใช้โดรน ทั้งโดรนของชมรมที่มีอยู่แล้วและโดรนที่ทำขึ้นเอง เพื่อช่วยในการลำเลียงน้ำในจุดที่ไม่มีถนนและเข้าถึงยาก โดย วช. ก็ให้การสนับสนุนเรื่องนี้ เราใช้ทั้งกล้องและโดรนอย่างเต็มที่แล้ว แต่เรื่องความยั่งยืนก็เป็นสิ่งที่ต้องลงมือทำควบคู่กันไป" รองนายกฯ ระบุ

จากนั้น ปิดท้ายภารกิจการลงพื้นที่ในครั้งนี้ ศ.ดร.ยศชนัน ได้เข้าถวายสักการะหน้าพระฉายาลักษณ์ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า) ณ พระตำหนักดอยตุง บริเวณโครงการพัฒนาดอยตุงฯ เพื่อเป็นการน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่าน ผู้ทรงริเริ่มพลิกฟื้นผืนป่าที่เสื่อมโทรมให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ และทรงสร้างอาชีพให้แก่ชุมชนจนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืนมาจนถึงปัจจุบัน