จังหวัดกาฬสินธุ์ เข้าสู่ฤดูแล้งเต็มตัว สภาพอากาศร้อนจัด อาหารและแหล่งน้ำเริ่มหายาก  โดยเฉพาะหลายหมู่บ้านในเขตเทือกเขาภูพาน  อำเภอคำม่วง นอกเขตพื้นที่ชลประทานและว่างงาน  ผู้ใหญ่บ้านนำลูกบ้านออกหาจับปลาตามแหล่งน้ำธรรมชาติ ที่ปริมาณน้ำกำลังแห้งขอด ในรูปแบบ “ลงแขกจับปลา” เพื่อแบ่งปันและนำไปเป็นอาหารในครัวเรือน หรือหากได้ปลาจำนวนมาก ก็แปรรูปเป็นปลาร้า ซึ่งเป็นรูปแบบการถนอมอาหารไว้กินนานๆ ตามภูมิปัญญาชาวอีสาน

วันที่ 4 มีนาคม 2569 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า จากการติดตามสภาพอากาศและความเป็นอยู่ของประชาชน พื้นที่ จ.กาฬสินธุ์ 18 อำเภอ ในช่วงฤดูแล้งที่อากาศร้อนจัด แหล่งน้ำเพื่อการอุปโภค บริโภค และอาหารตามฤดูกาลเริ่มขาดแคลน พบว่าที่บริเวณลำห้วยบ้านโนนค้อ ต.นาทัน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์ นายสุระพล โถนารัตน์ ผู้ใหญ่บ้านโนนค้อเหนือ หมู่ 11 พร้อมลูกบ้านจำนวน 10 คน นำอุปกรณ์สำหรับจับปลา และช่วยกันงมน้ำ ใช้มือจับปลาตามภูมิปัญญา โดยไม่ใช้ไฟฟ้าช็อต หรือสารเคมี ทั้งนี้ เพื่อนำปลาไปเป็นอาหาร

นายสุระพล โถนารัตน์ ผู้ใหญ่บ้านโนนค้อเหนือ หมู่ 11 กล่าวว่า ในฤดูแล้งทุกปี ซึ่งเป็นช่วงว่างงาน ประกอบกับแหล่งน้ำตามธรรมชาติ เช่น สระน้ำ ลำห้วย เริ่มลดลง และกำลังจะแห้งขอด ซึ่งเหมาะสำหรับการลงจับปลา ที่มีมาเองตามธรรมชาติในช่วงฤดูฝน  ตนจึงได้ชักชวนลูกบ้านนำอุปกรณ์สำหรับจับปลาลงจับปลา ในรูปแบบ “ลงแขกจับปลา” โดยจะช่วยกันวางตาข่ายกักบริเวณที่จะทำการจับปลา เพื่อป้องกันปลาหลบหนี จากนั้นก็จะทอดแห และใช้อวนลาก แล้วช่วยกันงมหาตัวปลาและจับปลาที่ติดอยู่ในแหและอวนดังกล่าว

นายสุระพลกล่าวอีกว่า วันนี้เป็นวันแรกในฤดูแล้งปีนี้ ที่ชักชวนลูกบ้านมาหาจับปลา เนื่องจากเป็นช่วงฤดูแล้ง ว่างงาน และปริมาณน้ำในลำห้วยกำลังลดระดับลง หากไม่มีฝนตกลงมาอาจจะแห้งขอดได้ เพราะทุกปีที่ผ่านมาน้ำในลำห้วยจะแห้งขอดและหมดไปในช่วงปลายเดือนมีนาคม-เมษายน  ทั้งนี้ ปลาที่จับได้มีทั้งปลาช่อน ปลาดุก ปลาตะเพียน และปลาชนิดต่างๆ การจับปลาจะใช้อุปกรณ์แห อวน และตาข่าย ที่ได้จาการถักด้วยมือ ซึ่งเป็นภูมิปัญญาที่สืบสานมาตั้งแต่บรรพบุรุษชาวอีสาน โดยจะใช้มือในการงมน้ำจับปลา ไม่ใช่ไฟฟ้าช็อต หรือสารเคมีโดยเด็ดขาด รวมทั้งไม่ใช้เครื่องสูบน้ำ เพื่ออนุรักษ์พันธุ์ปลาธรรมชาติและรักษาระบบนิเวศน์ด้วย

สำหรับการจับปลา จะเริ่มตั้งแต่ช่วงเช้าถึงเย็น หรือตามความเหมาะสม ซึ่งปลาที่ช่วยกันจับได้ จะแบ่งปันกันอย่างเท่าเทียมทุกคน เพื่อนำไปประกอบอาหารเลี้ยงสมาชิกในบ้าน  เพื่อแบ่งเบาภาระค่าใช้จ่ายในครัวเรือน  อย่างไรก็ตาม หากได้ปลาจำนวนมาก หรือหากเหลือจากปรุงอาหารแล้ว ก็จะแปรรูปเป็นปลาแห้ง  ปลาส้ม หรือปลาร้า ตามภูมิปัญญาของชาวอีสาน ซึ่งเป็นกรรมวิธีถนอมอาหารเก็บไว้กินนานๆหลายเดือนหลายปี