วันที่ 15 พฤษภาคม 2569 ณ ห้องประชุมจอมกิตติ ชั้น 3 ศาลากลางจังหวัดเชียงราย ต.ริมกก อ.เมืองเชียงราย จ.เชียงราย นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย เป็นประธานเปิดการประชุมรับฟังความคิดเห็นโครงการศึกษาความเหมาะสม สำรวจ และออกแบบพื้นที่ชุ่มน้ำหนองหลวง โดยมี ดร.เทพรัตน์ วิริโยธิน ผู้อำนวยการส่วนส่งเสริมและประสานงานมวลชน กรมทรัพยากรน้ำ พร้อมหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน องค์กรพัฒนาเอกชน สถาบันการศึกษา ผู้นำชุมชน ประชาชน และสื่อมวลชนเข้าร่วมอย่างพร้อมเพรียง

การประชุมครั้งนี้จัดขึ้นเพื่อเปิดพื้นที่ให้ทุกภาคส่วนร่วมเสนอความคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่อผลการศึกษา รวมถึงแนวทางบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำหนองหลวงอย่างเป็นระบบ ครอบคลุมทั้งด้านทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม และการมีส่วนร่วมของประชาชน ภายใต้แนวคิดการใช้ประโยชน์พื้นที่ชุ่มน้ำอย่างชาญฉลาดและยั่งยืน ตามแนวทางอนุสัญญาว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำ

สำหรับ “หนองหลวง” ถือเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำสำคัญของจังหวัดเชียงรายและภูมิภาค มีบทบาททั้งด้านระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ แหล่งต้นน้ำ และวิถีชีวิตของชุมชนโดยรอบ รวมถึงเป็นแหล่งน้ำสำคัญต่อความมั่นคงด้านทรัพยากรน้ำของพื้นที่ แต่ตลอดหลายปีที่ผ่านมา หนองหลวงเผชิญปัญหาคุณภาพน้ำ การบุกรุกพื้นที่ชุ่มน้ำ การใช้ประโยชน์ที่ดิน และผลกระทบจากกิจกรรมทางการเกษตร ส่งผลต่อความสมบูรณ์ของระบบนิเวศอย่างต่อเนื่อง

กรมทรัพยากรน้ำและคณะที่ปรึกษา จึงได้จัดทำร่างกรอบแนวคิดการบริหารจัดการพื้นที่ (Conceptual Design Plan) และร่างแผนหลักการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำหนองหลวง เพื่อใช้เป็นแนวทางพัฒนาพื้นที่อย่างสมดุลในอนาคต

นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย กล่าวว่า โครงการดังกล่าวมีเป้าหมายสำคัญในการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ เสริมสร้างสมดุลทรัพยากรธรรมชาติ เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำให้สามารถใช้ประโยชน์ได้อย่างเหมาะสม ทั้งด้านการเกษตร การอุปโภคบริโภค และการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ควบคู่กับการกำหนดแนวทางบริหารจัดการพื้นที่อย่างยั่งยืน

พร้อมย้ำว่า โครงการให้ความสำคัญกับกระบวนการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน เปิดโอกาสให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน และประชาชนในพื้นที่ ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น เพื่อให้การดำเนินงานสอดคล้องกับบริบทพื้นที่และเกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน

ด้าน ดร.เทพรัตน์ วิริโยธิน เปิดเผยว่า หนองหลวงเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีน้ำไหลเติมตลอดทั้งปี ไม่แห้งขอด แต่ที่ผ่านมา การใช้ประโยชน์ส่วนใหญ่ยังจำกัดอยู่เพียงการอุปโภคบริโภคและการเกษตร จึงต้องมีการศึกษาศักยภาพด้านอื่นเพิ่มเติม โดยดำเนินการศึกษาใน 4 มิติ ได้แก่ ด้านชีวภาพ ด้านกายภาพ ด้านการใช้ประโยชน์พื้นที่ และด้านความผูกพันของชุมชนกับแหล่งน้ำ

ผลการสำรวจเบื้องต้นพบว่า หนองหลวงยังมีศักยภาพสูง โดยเฉพาะคุณภาพน้ำที่อยู่ในเกณฑ์ดีถึงดีมาก ขณะเดียวกันพบว่าพันธุ์ปลาพื้นถิ่นสำคัญ เช่น ปลาตะเพียน ซึ่งชาวบ้านนิยมใช้ทำปลาส้ม มีปริมาณลดลง จึงมีแนวคิดจัดโซนอนุรักษ์พันธุ์ปลาในอนาคต

นอกจากนี้ ยังมีแนวทางพัฒนาพื้นที่ให้สอดรับกับแผนพัฒนาจังหวัด ทั้งด้านภูมิทัศน์ การท่องเที่ยว และการเป็นแหล่งน้ำหลักของชุมชน โดยจะมีการศึกษารายกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเพิ่มเติมอีก 5 ครั้ง ก่อนจัดทำแผนแม่บทการพัฒนาอย่างเป็นรูปธรรม

ขณะที่ นายเกชา ยาวิชัย กำนันตำบลเวียงชัย สะท้อนเสียงจากชาวบ้านว่า ปัจจุบันชุมชนโดยรอบใช้น้ำจากหนองหลวงเพื่ออุปโภคบริโภคและการเกษตร โดยเฉพาะการทำนาข้าว แต่ยังประสบปัญหาน้ำแล้งในฤดูแล้ง และน้ำหลากในฤดูฝน รวมถึงปัญหาตื้นเขิน วัชพืชและผักตบชวาจำนวนมาก ทำให้เก็บกักน้ำได้ไม่ดี

นายเกชา ระบุอีกว่า หนองหลวงครอบคลุมพื้นที่ 3 ตำบล ใน 2 อำเภอ ได้แก่ ตำบลห้วยสัก อำเภอเมืองเชียงราย และตำบลดอนศิลา กับตำบลเวียงชัย อำเภอเวียงชัย รวมพื้นที่เกือบหมื่นไร่ ซึ่งแต่ละพื้นที่มีความต้องการใช้ประโยชน์ต่างกัน จึงจำเป็นต้องศึกษาขอบเขตและการแบ่งโซนนิ่งให้ชัดเจน เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อประชาชนในพื้นที่

โดยชาวบ้านบางส่วนอยากให้พัฒนาหนองหลวงเป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจและแหล่งท่องเที่ยว ขณะที่บางพื้นที่ยังต้องการใช้เป็นแหล่งน้ำเพื่อการเกษตรต่อไป สะท้อนถึงความจำเป็นในการออกแบบการพัฒนาให้สอดคล้องกับวิถีชุมชนและธรรมชาติอย่างแท้จริง