เมื่อฤดูกาลข้าวเม่าหมุนเวียนกลับมาอีกครั้ง วันนี้จะพาไปชมวิถีการผลิตข้าวเม่าสูตรโบราณของ “แม่นก” หรือนางศศิธร ศรีนารัตน์ อายุ 53 ปี ร่วมกับสามี ที่บ้านเลขที่ 60 หมู่ 16 บ้านงิ้วด่อน อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร ซึ่งสืบทอดการผลิตข้าวเม่ามานานเกือบ 20 ปี สร้างชื่อจากข้าวเม่าตำสดใหม่ คุณภาพดี จนมีลูกค้าประจำสั่งซื้ออย่างต่อเนื่อง แม่นกเล่าว่า บ้านงิ้วด่อน มีผู้ผลิตข้าวเม่าถึง 3 ราย แต่ละรายมีลูกค้าประจำ โดยการผลิตทำได้เพียงปีละ 2 ฤดูกาล ตามช่วงข้าวนาปีและนาปรัง เมื่อหมดวัตถุดิบก็ต้องหยุดผลิต เพราะข้าวที่นำมาทำข้าวเม่าต้องเก็บเกี่ยวในช่วงที่เมล็ดข้าวยังเป็นน้ำนม หรือหลังออกรวงประมาณ 1 เดือน

สำหรับขั้นตอนการผลิต เริ่มจากเก็บเกี่ยวข้าวแล้วนำเข้าเครื่องรูดเมล็ดออกจากรวง ก่อนนำไปแช่น้ำเพื่อคัดเมล็ดลีบออก จากนั้นผึ่งแดดแล้วนำมาตำด้วยครกกระเดื่องแบบประยุกต์ เพื่อให้เปลือกข้าวหลุดออก แล้วนำไปเป่าแกลบ ก่อนตำซ้ำอีก 5-6 รอบ จนได้เมล็ดข้าวเม่าที่สะอาดพร้อมจำหน่าย

แม้จะดูเป็นภูมิปัญญาพื้นบ้าน แต่กว่าจะได้ข้าวเม่าแต่ละกิโลกรัมต้องผ่านหลายขั้นตอน ใช้ทั้งแรงงาน เวลา และความพิถีพิถัน ปัจจุบันผลิตได้เพียงวันละประมาณ 30 กิโลกรัม จำหน่ายในราคากิโลกรัมละ 140 บาท ส่วนพ่อค้าคนกลางจะนำไปจำหน่ายต่อในราคาเท่าใดขึ้นอยู่กับแต่ละราย

ส่วนเศษวัสดุจากการผลิต ทั้งฟางข้าว แกลบ และรำ ไม่ได้ทิ้งเปล่าประโยชน์ แต่ยังนำไปใช้เลี้ยงวัวขุนที่มี 10 ตัว เพื่อส่งต่อไปยังสหกรณ์โคขุนโพนยางคำ เป็นการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์อย่างคุ้มค่า

สำหรับผู้ที่อยากลิ้มลองข้าวเม่าตำสดใหม่จากภูมิปัญญาชาวบ้าน สามารถติดต่อ แม่นก ศศิธร ศรีนารัตน์ โทร. 088-330-2393 หรือ แม่เครือวัลย์ ฟองอ่อน โทร. 093-049-4017 เพื่อสอบถามและสั่งซื้อได้โดยตรง

ข้าวเม่าหนึ่งกิโลกรัม จึงไม่ได้มีเพียงรสชาติหอมอร่อย แต่ยังสะท้อนถึงภูมิปัญญาท้องถิ่น ความตั้งใจ และวิถีชีวิตของชาวบ้านงิ้วด่อนที่ร่วมกันรักษาผลิตภัณฑ์พื้นบ้านของจังหวัดสกลนครให้คงอยู่ต่อไป