เกษตรในเมืองขยับนโยบายเมืองจาก “แปลงผัก” สู่ “ระบบอาหารเมือง” สสส.สานพลัง กทม.ผนึก UDDC-CEUS ถอดบทเรียน ดัน “พื้นที่สีเขียวกินได้” เป็นโครงสร้างพื้นฐานสุขภาวะใกล้บ้าน เชื่อมย่าน-โรงเรียน-ชุมชน สู่ความมั่นคงทางอาหารและความยืดหยุ่นของกรุงเทพฯ

วันที่ 20 ก.พ.2569 ที่ Radiant room ชั้น 4 โรงแรม Mövenpick BDMS Wellness Resort Bangkok ศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UDDC-CEUS) คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และกรุงเทพมหานคร จัดงานนำเสนอสาธารณะ “เกษตรในเมือง กินได้-ใกล้บ้าน-ระบบอาหารเมือง ยุทธศาสตร์การเพิ่มพื้นที่สุขภาวะด้วยแนวคิดเกษตรในเมือง” เพื่อนำเสนอผลการดำเนินงานและข้อเสนอเชิงนโยบายในการขับเคลื่อนพื้นที่สุขภาวะด้วยแนวคิดเกษตรในเมืองในกรุงเทพมหานคร

นายพรพรหม วิกิตเศรษฐ์ ที่ปรึกษาของผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และผู้บริหารด้านความยั่งยืนกรุงเทพมหานคร (Chief Sustainability Officer: CSO) กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “เกษตรในเมือง ขับเคลื่อนย่าน สานเครือข่าย บทบาทของกรุงเทพมหานคร (กทม.) ในการเชื่อมการพัฒนาเมืองและระบบอาหารเมือง” ว่า กทม. มองเกษตรในเมืองเป็นโครงสร้างพื้นฐานสีเขียวรูปแบบใหม่ ที่เชื่อมพื้นที่ย่าน ชุมชน และเครือข่ายภาคี เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหาร คุณภาพชีวิต และความยืดหยุ่นของเมืองในระยะยาว หากสามารถบูรณาการนโยบายด้านที่ดิน สิ่งแวดล้อม สุขภาพ และการมีส่วนร่วมของประชาชนให้สอดคล้องกัน เกษตรในเมืองจะไม่เป็นเพียงกิจกรรมเฉพาะจุด แต่จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบอาหารเมือง กทม. กำลังเดินหน้าทำให้เรื่องเกษตรในเมืองและระบบอาหารเมืองเป็นงานที่ทำได้จริงในทุกระดับ ตั้งแต่ระดับย่าน ระดับชุมชน ไปจนถึงการจับมือทำงานร่วมกับภาคีเครือข่ายหลายภาคส่วน เพื่อให้เกิดผลเป็นรูปธรรม

นางสาวนิรมล ราศรี ผู้อำนวยการสำนักสร้างเสริมวิถีชีวิตสุขภาวะ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส. กล่าวว่า สสส. ให้ความสำคัญกับการสร้าง “สภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาวะ” โดยเฉพาะในบริบทเมืองใหญ่ที่มีข้อจำกัดด้านพื้นที่ ความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงอาหารที่มีคุณภาพ และพฤติกรรมเนือยนิ่งของคนเมือง สุขภาพเกิดขึ้นในที่ที่เราอยู่อาศัย ที่ทำงาน และในชีวิตประจำวัน เกษตรในเมืองจึงไม่ใช่แค่การปลูกผัก แต่เป็นการสร้างระบบอาหารและสุขภาวะที่ดีให้กับคนเมือง เกษตรในเมืองมีบทบาทสำคัญใน 3 มิติหลัก ได้แก่ 1. การเสริมความมั่นคงทางอาหารระดับครัวเรือนและชุมชน 2. การส่งเสริมกิจกรรมทางกาย 3. การเพิ่มพื้นที่สีเขียวในเมือง ซึ่งล้วนเป็นปัจจัยพื้นฐานของการลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อ (NCDs) ในระยะยาว

“การขับเคลื่อนระบบอาหารสุขภาวะต้องทำทั้งการสร้างความรอบรู้และการปรับสภาพแวดล้อมควบคู่กัน เกษตรในเมืองคือกลไกเชิงโครงสร้าง ที่ทำให้การเลือกอาหารที่ดีต่อสุขภาพเป็นทางเลือกที่เข้าถึงได้จริง ใกล้บ้าน และยั่งยืน เวทีครั้งนี้เป็นการส่งต่อข้อเสนอเชิงนโยบายให้หน่วยงานเมืองและภาคีต่าง ๆ นำไปต่อยอดอย่างเป็นรูปธรรม” นางสาวนิรมล กล่าว

รศ.ดร.นิรมล เสรีสกุล ผู้อำนวยการศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือง (UDDC-CEUS) กล่าวว่า จากการศึกษาและทดลองกลไกในพื้นที่นำร่องตลอดกว่า 3 ปี ผ่าน 3 โครงการ ได้แก่ 1. สวนผัก 15 นาที ในพื้นที่สาธารณะและกึ่งสาธารณะ 2. Plantable Bangkok ร่วมด้วยช่วยปลูก ในพื้นที่ส่วนบุคคล  3.โรงเรียนของเราน่าปลูกในสถานศึกษา ทำให้ได้ข้อค้นพบสำคัญ 4 ปัจจัยในการผลักดันเกษตรในเมืองให้เกิดผลจริง ได้แก่ ปัจจัยด้านนโยบาย (Policy) ปัจจัยด้านพื้นที่หรือที่ดิน (Land) ปัจจัยด้านผู้ขับเคลื่อน (Actors) และปัจจัยด้านทรัพยากร (Resource) บทเรียนสำคัญคือ เกษตรในเมืองจะยั่งยืนได้ ต้องอาศัยกลไกเชิงนโยบายที่เอื้อต่อการใช้ประโยชน์ที่ดินเมือง การสร้างเครือข่ายผู้ลงมือทำในหลายระดับ และการเข้าถึงทรัพยากรอย่างเหมาะสมและเท่าเทียม เมื่อทั้ง 4 ปัจจัยทำงานสอดประสานกัน จะเห็นระบบอาหารเมืองที่ฝังตัวอยู่ในโครงสร้างเมืองจริง

“เวทีนำเสนอสาธารณะครั้งนี้จึงไม่เพียงเป็นการสรุปบทเรียนโครงการเกษตรในเมือง แต่เป็นการวางหมุดหมายเชิงนโยบายของ กทม. ในการยกระดับ ‘พื้นที่สีเขียวกินได้’ ให้เป็นส่วนหนึ่งของการวางผังเมือง การบริหารจัดการพื้นที่ และการสร้างระบบอาหารสุขภาวะที่ประชาชนเข้าถึงได้ใกล้บ้านอย่างต่อเนื่อง อันจะนำไปสู่เมืองที่มีความมั่นคงทางอาหาร สุขภาวะที่ดี และความยืดหยุ่นต่อความเปลี่ยนแปลงในระยะยาว” ผู้อำนวยการศูนย์ออกแบบและพัฒนาเมือ