สหรัฐอเมริกาในช่วงทศวรรษ 2020 กำลังเผชิญความตึงเครียดทางการเมือง ความแตกแยกทางสังคม และความเหนื่อยล้าทางจิตวิญญาณ ท่ามกลางบริบทดังกล่าว ปรากฏการณ์ที่ดูสวนกระแสโลกสมัยใหม่กลับได้รับความสนใจอย่างล้นหลาม นั่นคือการจาริกธุดงค์หรือ “ธรรมยาตราเพื่อสันติภาพ” ของพระสงฆ์เอเชียบนแผ่นดินอเมริกา ซึ่งกลายเป็นกระแสไวรัลทั้งในพื้นที่จริงและโลกออนไลน์

รายงานการวิจัยเชิงสหวิทยาการล่าสุดได้วิเคราะห์ปรากฏการณ์นี้ผ่านกรณีศึกษาหลัก 2 กรณี ได้แก่ คณะสงฆ์จากศูนย์วิปัสสนาภาวนาฮูงดาว (Huong Dao Vipassana Bhavana Center) รัฐเท็กซัส ภายใต้โครงการ “Walk for Peace” ที่เริ่มเดินทางในปี 2025–2026 และการจาริกเดี่ยวของพระสุธรรม นทีทอง พระสงฆ์ไทยผู้บุกเบิกการเดินข้ามทวีปอเมริกาตั้งแต่ปี 2019

นักวิชาการชี้ว่า ความนิยมดังกล่าวไม่ได้เกิดจากศรัทธาทางศาสนาแบบจารีตเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลพวงของ “วิกฤตความหมาย” ในสังคมตะวันตก ผู้คนโหยหาความสงบที่จับต้องได้ ท่ามกลางการเมืองที่แบ่งขั้วและสื่อที่เร่งเร้า ภาพพระสงฆ์ในจีวรสีส้มเดินเท้าเปล่าบนไหล่ทางหลวงระหว่างรัฐ สร้างความตัดกันอย่างรุนแรงกับโลกบริโภคนิยม จนกลายเป็นสัญลักษณ์ของความจริงใจ ความอดทน และเมตตา

การนำ “ธุดงควัตร” ซึ่งเดิมเป็นการปลีกวิเวกในป่า มาสู่พื้นที่สาธารณะอย่างถนนไฮเวย์ในสหรัฐฯ ถือเป็นการตีความใหม่ให้กลายเป็น “ธรรมยาตรา” ที่สื่อสารกับสังคมวงกว้าง รอยเท้า แผลพอง และความเงียบสงบของพระสงฆ์ ถูกมองว่าเป็นภาษาสากลที่ทรงพลังยิ่งกว่าถ้อยคำหรือสโลแกนทางการเมือง

หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้กระแสดังกล่าวขยายตัวอย่างรวดเร็ว คือบทบาทของสื่อสังคมออนไลน์ อัลกอริทึมของแพลตฟอร์มภาพอย่าง TikTok และ Instagram ขับดันภาพจีวรสีสดตัดกับฉากปั๊มน้ำมัน เมืองใหญ่ หรือทุ่งข้าวโพด ให้กลายเป็นคอนเทนต์ที่ “หยุดการเลื่อนหน้าจอ” ผู้คนสามารถติดตามการเดินแบบเรียลไทม์ผ่านแผนที่ออนไลน์ เสมือนร่วมจาริกไปพร้อมกัน

นอกจากนี้ เรื่องราวของ “อโลกา” สุนัขกู้ภัยจากอินเดียที่เดินร่วมขบวน ยังทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมทางอารมณ์ ดึงดูดกลุ่มคนรักสัตว์และผู้ที่ไม่เคยสนใจศาสนาให้เข้ามาติดตาม จนเกิดแฮชแท็กไวรัลในโลกออนไลน์ นักวิจัยมองว่านี่คือรูปแบบของ “จิตวิญญาณข้ามสปีชีส์” ที่ช่วยทำให้พุทธศาสนาเข้าถึงง่ายและเป็นมนุษย์มากขึ้นในสายตาสังคมอเมริกัน

เส้นทางการเดินของคณะ Walk for Peace ที่ตัดผ่านรัฐในเขต “Bible Belt” ซึ่งเป็นฐานของคริสต์ศาสนานิกายโปรเตสแตนต์ กลับได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่น บาทหลวงหลายแห่งเปิดโบสถ์ให้พักค้างแรม โดยยึดหลักการต้อนรับผู้แสวงบุญ ความเมตตาและสันติภาพจึงกลายเป็นจุดร่วมที่ก้าวข้ามกำแพงศาสนา

เหตุการณ์อุบัติเหตุรุนแรงในรัฐเท็กซัสเมื่อปลายปี 2025 ซึ่งทำให้พระอาจารย์มหาดำ พรหมสาส์น ต้องสูญเสียขา กลับกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เมื่อการให้อภัยและความสงบของผู้บาดเจ็บถูกถ่ายทอดออกสู่สาธารณะ นักวิชาการระบุว่า เรื่องเล่านี้ได้เปลี่ยนโศกนาฏกรรมให้เป็น “บททดสอบแห่งศรัทธา” และเสริมพลังความนิยมอย่างมหาศาล

ในอีกมิติหนึ่ง รายงานยังชี้ให้เห็นบทบาทของ “อำนาจอ่อน” และการทูตวัฒนธรรม รัฐและองค์กรสงฆ์ รวมถึงสถานทูตไทยในสหรัฐฯ มีส่วนสนับสนุนและให้การรับรองกิจกรรมดังกล่าว ขณะที่ชุมชนไทยและเอเชียพลัดถิ่นทำหน้าที่เป็นฐานโลจิสติกส์สำคัญ ร้านอาหารและวัดไทยตามเส้นทางกลายเป็นศูนย์กลางวัฒนธรรมย่อยที่ทำให้ชาวอเมริกันได้สัมผัส “วัฒนธรรมการให้” ของพุทธศาสนา

บทสรุปของงานวิจัยระบุว่า ปรากฏการณ์พระสงฆ์เอเชียเดินเพื่อสันติภาพในสหรัฐฯ ไม่ใช่เพียงกระแสไวรัลชั่วคราว แต่เป็นภาพสะท้อนความต้องการลึกๆ ของสังคมโลกตะวันตกในยุค AI และข่าวปลอม ความจริงแท้ที่จับต้องได้จากการบำเพ็ญตบะและความสงบ กลับกลายเป็น “อำนาจที่ไร้อาวุธ” ซึ่งทรงพลังอย่างยิ่งในศตวรรษที่ 21 และอาจเป็นต้นแบบใหม่ของการเผยแผ่ศาสนาและการทูตวัฒนธรรมในอนาคต.