กระทรวง อว. ภายใต้การนำของ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ เดินหน้า 8 ยุทธศาสตร์ใหญ่ รับมือ “Tech War” แนะดันมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย เป็นแกนพัฒนาปัญญา-คุณธรรม สร้าง “พุทธปัญญาประดิษฐ์” วางรากฐานอธิปไตย AI ไทย

ท่ามกลางการแข่งขันด้านเทคโนโลยีระดับโลกที่ทวีความเข้มข้น หรือที่เรียกว่า “สงครามเทคโนโลยี” (Tech War) ประเทศไทยกำลังเร่งปรับยุทธศาสตร์เพื่อก้าวพ้นสถานะผู้ใช้เทคโนโลยี สู่การเป็นผู้สร้างนวัตกรรมด้วยตนเอง โดย กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ภายใต้การนำของ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ ได้ประกาศแผนปฏิบัติการ 8 ยุทธศาสตร์หลัก เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2569 เพื่อยกระดับประเทศสู่รายได้สูง

ยุทธศาสตร์ดังกล่าวครอบคลุมตั้งแต่การสร้างระบบนิเวศนวัตกรรม (Innovation Ecosystem) การพัฒนา AI และข้อมูล การลงทุนในเทคโนโลยีขั้นแนวหน้า ไปจนถึงการผลักดันมหาวิทยาลัยไทยสู่ระดับโลก ซึ่งถือเป็น “กระดูกสันหลังใหม่” ของการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมไทยในศตวรรษที่ 21

มหาวิทยาลัยสงฆ์: จากสถาบันศาสนาสู่ผู้นำจริยธรรมเทคโนโลยี
ในมิติการปฏิรูปอุดมศึกษา กระทรวง อว. ได้จัดกลุ่มมหาวิทยาลัยใหม่ โดยให้ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย อยู่ใน “กลุ่มพัฒนาปัญญาและคุณธรรมด้วยหลักศาสนา”

การจัดกลุ่มดังกล่าวสะท้อนวิสัยทัศน์สำคัญว่า ท่ามกลางความก้าวหน้าของ AI และอัลกอริทึม สังคมยังต้องการ “หลักยึดทางจริยธรรม” เพื่อกำกับการใช้เทคโนโลยีไม่ให้หลุดจากความเป็นมนุษย์

ทั้งสองมหาวิทยาลัยจึงต้องปรับยุทธศาสตร์องค์กรครั้งใหญ่ จากการเป็นสถาบันผลิตบุคลากรทางศาสนา สู่การเป็น “ผู้นำทางความคิด” ในการพัฒนาแนวคิดใหม่อย่าง “พุทธปัญญาประดิษฐ์” (Buddhist AI)

ผสาน 8 ยุทธศาสตร์ สู่โมเดล “พุทธ AI”
การดำเนินงานของมหาวิทยาลัยสงฆ์สอดรับกับนโยบาย อว. อย่างเป็นรูปธรรม เช่น

Innovation Ecosystem: สร้างความร่วมมือข้ามศาสตร์ และพัฒนาแพลตฟอร์มพุทธศาสนาดิจิทัล
AI & Data Driven Nation: จัดทำฐานข้อมูลพระไตรปิฎกและคัมภีร์เถรวาทในรูปแบบดิจิทัล เพื่อใช้เป็น Dataset สำหรับ AI
Wellness Thailand: พัฒนา “MCU Wellness Center” ผสานวิปัสสนากรรมฐานกับการแพทย์สมัยใหม่
Anti-Corruption: นำหลัก “หิริโอตัปปะ” และศีล 5 เป็นฐานสร้างธรรมาภิบาลข้อมูล
ขณะเดียวกัน ยังมีการพัฒนาโครงการ Upskill/Reskill และระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิต เพื่อรองรับยุค AI และสร้างความเท่าเทียมทางการศึกษา

ดัน “Thai AI Sovereignty” ลดพึ่งพาเทคโนโลยีต่างชาติ
หนึ่งในความท้าทายสำคัญคือ การพึ่งพาโมเดล AI จากต่างประเทศ ซึ่งอาจแฝงค่านิยมที่ไม่สอดคล้องกับบริบทไทย

เพื่อแก้ปัญหานี้ หน่วยงานอย่าง สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ได้ร่วมผลักดันโครงการพัฒนาโมเดลภาษาไทย “Pathumma LLM” บนโครงสร้างพื้นฐานซูเปอร์คอมพิวเตอร์ LANTA

ในมิติเดียวกัน มหาวิทยาลัยสงฆ์ได้เสนอการใช้ “ภาษาบาลี” เป็นฐานพัฒนาโครงสร้างภาษาศาสตร์เชิงคำนวณ ซึ่งมีลักษณะคล้ายระบบโปรแกรมมิ่ง และสามารถยกระดับความเข้าใจบริบทของ AI ไทยได้อย่างลึกซึ้ง

“จตุสโกฏิ” พลิกโฉมตรรกะ AI สู่ยุคควอนตัม
อีกหนึ่งนวัตกรรมเชิงแนวคิดที่ถูกจับตามอง คือการนำ “ตรรกวิทยาจตุสโกฏิ” (Catuskoti) จากพุทธปรัชญา มาใช้แทนตรรกะแบบทวิภาค (0 และ 1)

แนวคิดนี้เปิดโอกาสให้ AI สามารถประมวลผลข้อมูลที่ “ขัดแย้งกัน” ได้ โดยไม่ล่มสลาย ซึ่งสอดคล้องกับการพัฒนาเทคโนโลยีควอนตัมที่รองรับหลายสถานะพร้อมกัน

นักวิชาการมองว่า แนวทางดังกล่าวอาจเป็นกุญแจสำคัญในการแก้ปัญหา “Black Box” ของ AI และยกระดับความโปร่งใสของระบบ

AI เพื่อสันติภาพ: บทบาทใหม่ของไทยบนเวทีโลก
นอกจากมิติทางเศรษฐกิจและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยสงฆ์ยังเสนอแนวคิด “AI เพื่อสันติภาพโลก” ผ่านการพัฒนา

ระบบเตือนภัยความขัดแย้งล่วงหน้า
เครื่องมือวิเคราะห์และลด Hate Speech
ระบบเจรจาสันติภาพแบบ Win-Win
แนวคิดนี้สอดคล้องกับบทบาทของ องค์การพุทธศาสนิกสัมพันธ์แห่งโลก ที่เตรียมจัดประชุมใหญ่ระดับนานาชาติว่าด้วย “พุทธวิสัยทัศน์ในยุค AI”

ดังนั้นหากมีการบูรณาการระหว่างนโยบาย 8 ยุทธศาสตร์ของกระทรวง อว. เข้ากับองค์ความรู้เชิงลึกของมหาวิทยาลัยสงฆ์ กำลังสร้าง “โมเดลไทย” ที่แตกต่างบนเวทีโลก จาก “ผู้ตามเทคโนโลยี” สู่ “ผู้กำหนดทิศทางจริยธรรมของ AI” โดยมี “พุทธปัญญาประดิษฐ์” เป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อน ไม่เพียงเพื่อความก้าวหน้าทางเศรษฐกิจ แต่เพื่อสร้างสมดุลระหว่างเทคโนโลยีและมนุษยธรรม และวางรากฐาน “อธิปไตย AI ไทย” อย่างยั่งยืนในอนาคต