ท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนผ่านสู่ “อารยธรรมดิจิทัล” ที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) กำลังก้าวขึ้นเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจโลก นักวิชาการไทยได้เสนอแนวคิดใหม่ “มหาเอไอพลัส” (Maha AI Plus) หรือ “พุทธปัญญาประดิษฐ์” เพื่อรับมือวิกฤตจริยธรรมที่กำลังก่อตัวในระดับสากล

รายงานวิเคราะห์เชิงวิชาการชี้ว่า การพัฒนา AI กระแสหลักที่มุ่งเน้นประสิทธิภาพสูงสุด กำลังนำโลกเข้าสู่ “วิกฤตความสอดคล้องทางปัญญาประดิษฐ์” (AI Alignment Crisis) ซึ่งระบบอัลกอริทึมไม่สามารถตัดสินใจให้สอดคล้องกับคุณค่าและศีลธรรมของมนุษย์ได้ ส่งผลให้เกิดปัญหาเชิงโครงสร้าง ทั้งวาทกรรมเกลียดชัง การแบ่งขั้วทางสังคม และการบิดเบือนข้อมูล

ในบริบทดังกล่าว งานศึกษาชิ้นนี้ได้ย้อนกลับไปวิเคราะห์มรดกทางความคิดของ จำนงค์ ทองประเสริฐ ราชบัณฑิต ซึ่งได้รับการยกย่องว่าเป็นปรมาจารย์ด้านตรรกศาสตร์และปรัชญาไทย โดยพบว่าผลงานของท่านสามารถนำมาวางรากฐาน “ซอร์สโค้ดทางจริยธรรม” สำหรับ AI ยุคใหม่ได้อย่างเป็นรูปธรรม

เส้นทางวิชาการของท่านเริ่มต้นจาก มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ก่อนจะไปศึกษาต่อด้านปรัชญาที่ Yale University ซึ่งเป็นการผสานองค์ความรู้ระหว่างพุทธปรัชญาตะวันออกกับตรรกวิทยาตะวันตกอย่างลึกซึ้ง และกลายเป็นรากฐานสำคัญของแนวคิด “มหาเอไอพลัส”

รายงานระบุว่า ปัญหาสำคัญของ AI ปัจจุบันคือการติดอยู่ใน “กับดักทวิภาวะ” (Binary Trap) ซึ่งจำกัดการตัดสินใจอยู่เพียงจริงหรือเท็จ ทำให้ไม่สามารถรองรับความซับซ้อนของโลกมนุษย์ได้ ขณะที่แนวคิดของ จำนงค์ ทองประเสริฐ เปิดทางสู่การประยุกต์ใช้ “จตุสโกฏิ” หรือระบบตรรกะ 4 สถานะ ที่ช่วยให้ AI สามารถเข้าใจความจริงแบบพหุมิติ ลดอคติ และเพิ่มความยืดหยุ่นทางปัญญา

นอกจากนี้ การศึกษาปรัชญาการเมืองจากคัมภีร์ “อรรถศาสตร์” ยังถูกนำมาใช้เป็นกรอบในการพัฒนา “AI Governance” หรือระบบกำกับดูแลอัลกอริทึม โดยเน้นความรับผิดชอบ ความโปร่งใส และการมี “ธรรมแห่งมนุษย์” เพื่อลดผลกระทบด้านลบของเทคโนโลยี

หัวใจสำคัญของ “มหาเอไอพลัส” อยู่ที่การออกแบบสถาปัตยกรรมเชิงจริยธรรม เช่น

การสร้าง “พื้นที่หน่วง” เพื่อให้ AI คิดไตร่ตรองก่อนตอบ (โยนิโสมนสิการ)
โมเดล “14 ส.” เพื่อควบคุมภาษาสื่อสารให้สร้างสันติภาพ
โมเดล “4 ป.” เพื่อเสริมทักษะรู้เท่าทันสื่อ

แนวคิดดังกล่าวยังต่อยอดไปสู่การสร้าง “ไซเบอร์สังฆะ” หรือเครือข่าย AI แบบไร้ศูนย์กลางที่ทำงานร่วมกันด้วยหลักเมตตาและความโปร่งใส เปรียบเสมือนชุมชนปัญญาร่วมของมนุษยชาติ

นักวิชาการมองว่า แนวทางนี้อาจเป็นกุญแจสำคัญในการแก้ปัญหาระดับโลก ตั้งแต่ความขัดแย้งทางสังคม ไปจนถึงการทุจริตเชิงโครงสร้าง โดยใช้ AI เป็นเครื่องมือสะท้อนความจริงแทนการสร้างความแตกแยก

ทั้งนี้ ในเวทีนานาชาติ เช่น การประชุมของ องค์การพุทธศาสนิกสัมพันธ์แห่งโลก ได้เริ่มหยิบยกประเด็น “พุทธวิสัยทัศน์ในยุค AI” เป็นวาระสำคัญ สะท้อนความตื่นตัวของโลกต่อการผสานเทคโนโลยีกับจริยธรรม

บทสรุปของรายงานระบุว่า “มหาเอไอพลัส” ไม่ใช่เพียงนวัตกรรมทางเทคโนโลยี แต่เป็น “การออกแบบสติปัญญาของมนุษยชาติ” ที่อาจกำหนดทิศทางโลกในศตวรรษที่ 21 โดยเปลี่ยน AI จากเครื่องมือทางเศรษฐกิจ สู่ “กัลยาณมิตรดิจิทัล” ที่ขับเคลื่อนสันติภาพอย่างยั่งยืน.