รายงานการวิจัยเรื่อง “พลวัตการเปลี่ยนผ่านพื้นที่คลองเตยสู่ Bangkok Modern City” ได้เผยแพร่ผลการศึกษาวิเคราะห์เชิงลึกต่อทิศทางการพัฒนาพื้นที่ท่าเรือกรุงเทพฯ หรือคลองเตย ภายใต้แผนแม่บท “The New คลองเตย” ของการท่าเรือแห่งประเทศไทย และยุทธศาสตร์เศรษฐกิจรัฐบาลพรรคเพื่อไทยในปี 2569 โดยใช้ “โมเดลลีกวนยู” ของสิงคโปร์เป็นกรอบเปรียบเทียบสำคัญ

รายงานระบุว่า คลองเตยซึ่งมีพื้นที่กว่า 2,353 ไร่ ถือเป็น “พื้นที่ไข่แดง” แห่งสุดท้ายของกรุงเทพฯ ที่มีทั้งศักยภาพทางเศรษฐกิจสูงและความเปราะบางทางสังคมจากการเป็นที่ตั้งของชุมชนแออัดขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศ การผลักดันนโยบาย “The New คลองเตย” จึงไม่ใช่เพียงโครงการเมกะโปรเจกต์ด้านอสังหาริมทรัพย์ แต่เป็นสมรภูมิทางนโยบายระหว่างความทันสมัยกับวิถีชีวิตดั้งเดิม และระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจกับความเป็นธรรมทางสังคม

งานวิจัยชี้ว่า แก่นของ “โมเดลลีกวนยู” ไม่ได้อยู่ที่ตึกสูงหรือโครงการหรู หากแต่อยู่ที่ “ลัทธิปฏิบัตินิยม” ซึ่งยึดผลลัพธ์และความอยู่รอดของชาติเป็นหลัก สิงคโปร์ประสบความสำเร็จในการขจัดสลัมด้วยการสร้างสัญญาประชาคมใหม่ผ่านระบบการเคหะแห่งชาติ (HDB) ที่เปลี่ยนผู้อยู่อาศัยจากผู้บุกรุกเป็นเจ้าของบ้าน พร้อมทั้งใช้วิศวกรรมสังคมสร้างความหลากหลายและความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันของชาติ

เมื่อหันกลับมามองบริบทคลองเตย งานวิจัยตั้งข้อสังเกตว่า การย้ายชุมชนกว่า 13,000 ครัวเรือนไปสู่ที่อยู่อาศัยแนวสูงแบบ Smart Community อาจเผชิญความเสี่ยงสูง หากไม่คำนึงถึงเศรษฐกิจนอกระบบของคนจนเมือง วิถีชีวิตการค้าขายแนวราบ และภาระค่าครองชีพในเมืองอัจฉริยะ ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหา “สลัมแนวตั้ง” หรือการผลักคนจนออกจากพื้นที่ในระยะยาว

ในมิติเศรษฐกิจและศีลธรรม รายงานวิเคราะห์ว่าการผลักดันกฎหมายสถานบันเทิงครบวงจร (Entertainment Complex) ซึ่งอาจมีกาสิโนเป็นส่วนหนึ่ง ถือเป็นหัวใจในการปลดล็อกมูลค่าที่ดินคลองเตย แต่ต้องเผชิญแรงต้านทางวัฒนธรรม ศาสนา และความกังวลต่อประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายของไทย ซึ่งแตกต่างจากสิงคโปร์ที่มีระบบกำกับดูแลเข้มงวดและมาตรการป้องกันผลกระทบทางสังคมที่ชัดเจน

นอกจากนี้ งานวิจัยยังเตือนถึงความเสี่ยงอุบัติใหม่ในยุคดิจิทัล อาทิ ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล ภัยอาชญากรรมไซเบอร์ และการดูแลผู้สูงอายุในที่อยู่อาศัยแนวตั้ง ซึ่งอาจทำให้ความทันสมัยทางกายภาพกลายเป็นภาระใหม่ของชุมชน หากรัฐไม่เตรียมกลไกรองรับอย่างรอบด้าน

ในบทสรุป รายงานเสนอว่า รัฐบาลไม่ควร “คัดลอก” โมเดลลีกวนยูเฉพาะรูปแบบภายนอก แต่ต้องพัฒนา “โมเดลคลองเตย” ที่เหมาะสมกับสังคมไทย โดยเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน การออกแบบที่อยู่อาศัยที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตจริง การสร้างเกราะป้องกันทางสังคมควบคู่กับการพัฒนา Entertainment Complex และการยกระดับทักษะประชาชนให้พร้อมเป็นพลเมืองของเมืองสมัยใหม่

งานวิจัยสรุปว่า บทเรียนจากสิงคโปร์คือความกล้าตัดสินใจเพื่อความอยู่รอดทางเศรษฐกิจ ขณะที่บทเรียนจากคลองเตยคือ การพัฒนาจะยั่งยืนได้ก็ต่อเมื่อไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง และยึด “มนุษย์” เป็นศูนย์กลางของการเปลี่ยนผ่านสู่ Bangkok Modern City อย่างแท้จริง