วันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 กำลังกลายเป็นหมุดหมายสำคัญของการเมืองเอเชีย เมื่อญี่ปุ่นและประเทศไทยเตรียมจัดการเลือกตั้งทั่วไปในวันเดียวกัน ท่ามกลางแรงกดดันจากเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัว สังคมสูงวัย และความตึงเครียดด้านความมั่นคง การเลือกตั้งทั้งสองประเทศไม่เพียงเป็นการเปลี่ยนผ่านรัฐบาลตามวาระ แต่สะท้อน “จุดเปลี่ยนแห่งระบอบ” (Regime Inflection Point) และความพยายามจัดระเบียบขั้วอำนาจใหม่ของระบบการเมืองในภูมิภาคอย่างชัดเจน

รายงานการวิจัยเชิงเปรียบเทียบเรื่อง “พลวัตเชิงเปรียบเทียบแห่งอำนาจ: การวิเคราะห์นโยบายหาเสียงและการปรับตัวทางการเมืองในการเลือกตั้งทั่วไปปี 2569 ของญี่ปุ่นและไทย” ชี้ว่า ทั้งสองประเทศต่างใช้นโยบายประชานิยมเชิงยุทธศาสตร์และวาทกรรมชาตินิยมเป็นเครื่องมือหลักในการระดมคะแนนเสียง แต่มีความแตกต่างเชิงโครงสร้างอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งในด้านสถาบันการเมือง ระดับการปฏิรูป และเสถียรภาพของระบอบประชาธิปไตย

ญี่ปุ่น: สิ้นสุดฉันทามติเดิม ก้าวสู่ขวาใหม่เต็มรูปแบบ

ในญี่ปุ่น การเลือกตั้งครั้งนี้ถูกมองว่าเป็นการปิดฉากพันธมิตร LDP–Komeito ที่ดำรงมายาวนานกว่า 26 ปี หลังนางซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกและผู้นำสายอนุรักษ์นิยมขวาจัด ขึ้นนำพรรค Liberal Democratic Party (LDP) และจัดตั้งรัฐบาลผสมใหม่กับพรรค Japan Innovation Party (Ishin)

ข้อตกลงร่วมรัฐบาลเน้นการปฏิรูปรัฐธรรมนูญมาตรา 9 การเพิ่มงบประมาณกลาโหมเป็น 2% ของ GDP และการลดบทบาทรัฐสวัสดิการในระยะยาว สะท้อนการขยับตัวของญี่ปุ่นสู่ “รัฐความมั่นคงอนุรักษ์นิยม” อย่างชัดเจนที่สุดนับตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2

ขณะเดียวกัน พรรคฝ่ายค้านได้รวมตัวกันเป็น “กลุ่มพันธมิตรปฏิรูปสายกลาง” (CRA) ระหว่างพรรค CDP และพรรค Komeito ที่แยกตัวออกมา เพื่อนำเสนอทางเลือกสายกลาง ต่อต้านการผงาดของขั้วขวาจัด และชูนโยบายการกระจายรายได้และคุ้มครองผู้บริโภค

ไทย: การเมืองสามก๊ก วิกฤตความชอบธรรม และประชามติรัฐธรรมนูญ

ฝั่งประเทศไทย การเลือกตั้งปี 2569 เกิดขึ้นท่ามกลางความปั่นป่วนทางการเมืองจากการถอดถอนนายกรัฐมนตรีสองคนติดต่อกัน ส่งผลให้อำนาจบริหารเปลี่ยนมือสู่พรรคภูมิใจไทย ภายใต้การนำของนายอนุทิน ชาญวีรกูล

ภูมิทัศน์การเมืองไทยถูกอธิบายว่าเป็น “การเมืองสามก๊ก” ระหว่าง

ขั้วอนุรักษ์นิยมใหม่ นำโดยพรรคภูมิใจไทย ที่อาศัยเครือข่ายบ้านใหญ่และอำนาจท้องถิ่น

พรรคเพื่อไทย ที่พยายามฟื้นฐานเสียงเดิมหลังเผชิญวิกฤตศรัทธาจากความล้มเหลวนโยบายเศรษฐกิจ

พรรคประชาชน ที่ยังคงเป็นความหวังของฝ่ายปฏิรูปเชิงโครงสร้าง แม้เผชิญแรงต้านจากกติกาทางการเมือง

การเลือกตั้งครั้งนี้ยังมีการลงประชามติควบคู่ ว่าด้วยการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ซึ่งถูกมองว่าเป็นสมรภูมิชี้ชะตาอนาคตประชาธิปไตยไทย ว่าจะสามารถหลุดพ้นจากมรดกรัฐประหารได้หรือไม่

ประชานิยมคนละแบบ: ญี่ปุ่นลดภาษี ไทยแจกเงิน

ในเชิงนโยบายเศรษฐกิจ ทั้งสองประเทศต่างตอบสนองวิกฤตค่าครองชีพด้วยแนวทางประชานิยม แต่เลือกใช้เครื่องมือแตกต่างกันอย่างชัดเจน

ญี่ปุ่นเน้น “ประชานิยมทางภาษี” โดยรัฐบาล LDP–Ishin เสนอระงับภาษีบริโภคหมวดอาหารชั่วคราว 2 ปี ขณะที่ฝ่ายค้านเสนอให้ยกเลิกถาวร พร้อมปฏิรูปภาษีทุนและกำไรส่วนเกิน นักวิเคราะห์เตือนว่าการแข่งขันลดภาษีอาจกระทบวินัยการคลังและค่าเงินเยนในระยะยาว

ส่วนไทยยังคงวนเวียนอยู่กับ “ประชานิยมแจกเงิน” ตั้งแต่การปรับสูตรคนละครึ่ง โครงการอุดหนุน 70:30 ไปจนถึงนโยบายลักษณะเสี่ยงโชค ขณะที่พรรคประชาชนเสนอทางเลือกเชิงโครงสร้าง ด้วยรัฐสวัสดิการ ค่าแรงขั้นต่ำแบบผันแปร และการลดชั่วโมงทำงาน

ความมั่นคงและชาตินิยม: ตัวเร่งคะแนนเสียง

มิติความมั่นคงกลายเป็นปัจจัยชี้ขาดในทั้งสองประเทศ ญี่ปุ่นใช้ภัยคุกคามจากจีนและไต้หวันเป็นเหตุผลเร่งเสริมกำลังทหาร ขณะที่ไทยใช้ความขัดแย้งชายแดนไทย–กัมพูชาเป็นเครื่องมือปลุกกระแสชาตินิยม และตอกย้ำภาพผู้นำที่ “ปกป้องอธิปไตย”

บรรยากาศดังกล่าวทำให้ข้อเสนอปฏิรูปกองทัพหรือการลดงบกลาโหมในไทยตกอยู่ในสถานะเสียเปรียบ ขณะเดียวกันก็สะท้อนการเมืองที่ขับเคลื่อนด้วยความกลัวและความไม่มั่นคงมากกว่าฉันทามติทางนโยบาย

จุดเปลี่ยนประชาธิปไตยเอเชีย

รายงานสรุปว่า การเลือกตั้ง 8 กุมภาพันธ์ 2569 ของญี่ปุ่นและไทย คือภาพสะท้อนประชาธิปไตยเอเชียที่กำลังเผชิญทางแพร่ง ญี่ปุ่นกำลังเลือกเส้นทางความมั่นคงและวินัยทางสังคมที่แข็งกร้าวยิ่งขึ้น ขณะที่ไทยยังติดอยู่ในวงจรความขัดแย้งระหว่างอำนาจเก่ากับพลังใหม่

ผลการเลือกตั้งและประชามติจะไม่เพียงกำหนดรัฐบาลชุดถัดไป แต่จะชี้ทิศทางว่าเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จะก้าวไปสู่ระเบียบการเมืองที่มั่นคงขึ้น หรือเผชิญความผันผวนรอบใหม่ในทศวรรษหน้า