เมื่อวันที่ 15 มิถุนายน 2569   ดร.มหานิยม เวชกามา อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรี และผู้ติดตามงานด้านพระพุทธศาสนามาอย่างต่อเนื่อง ออกมาเรียกร้องให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ (พศ.) เร่งทบทวนและแก้ไขกฎระเบียบการเบิกจ่ายงบประมาณด้านการศึกษาคณะสงฆ์ หลังพบปัญหาความล่าช้าในการส่งผ่านงบประมาณไปยังหน่วยงานและสถานศึกษาพระปริยัติธรรมในพื้นที่ แม้งบประมาณจะได้รับการจัดสรรแล้วก็ตาม

ดร.มหานิยม ระบุว่า สถานการณ์ปัจจุบันสะท้อนภาพ “เงินมี แต่ควักจ่ายไม่ได้” ซึ่งกลายเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการบริหารจัดการศึกษาของคณะสงฆ์ โดยเฉพาะโรงเรียนพระปริยัติธรรมและโรงเรียนปริยัติมัธยมศึกษาที่ต้องรับภาระดำเนินงานท่ามกลางข้อจำกัดด้านงบประมาณ

“ปัญหาไม่ได้อยู่ที่รัฐไม่มีเงินสนับสนุน แต่ติดอยู่ที่ระเบียบการเบิกจ่ายซึ่งล้าสมัยและไม่สอดคล้องกับบริบทการบริหารงานของวัดและสถาบันการศึกษาคณะสงฆ์” ดร.มหานิยมกล่าว

เสนอ “งบอุดหนุนเฉพาะกิจแบบยืดหยุ่น”

อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีรายนี้เสนอให้ พศ. ประสานความร่วมมือกับคณะกรรมการการศึกษาคณะสงฆ์และหน่วยงานด้านกฎหมาย เพื่อเร่งปรับปรุงระเบียบที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะการออกแบบระบบงบประมาณในรูปแบบ “งบอุดหนุนเฉพาะกิจแบบยืดหยุ่น” ที่เหมาะสมกับลักษณะการดำเนินงานของวัดและสถาบันการศึกษาทางพระพุทธศาสนา

เขาเห็นว่าควรลดข้อจำกัดจากการยึดระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐแบบเต็มรูปแบบ ซึ่งหลายกรณีไม่สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริงของคณะสงฆ์ พร้อมเสนอให้เปลี่ยนแนวคิดการกำกับดูแลจากการตรวจสอบเอกสารและใบเสร็จเป็นหลัก ไปสู่การประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาเป็นสำคัญ

“เป้าหมายสำคัญคือทำอย่างไรให้เม็ดเงินลงถึงพื้นที่ได้รวดเร็วที่สุด และเกิดประโยชน์ต่อพระภิกษุสามเณรผู้กำลังศึกษาเล่าเรียนอย่างแท้จริง” เขากล่าว

ชื่นชมงานพระธรรมทูตต่างประเทศ เดินหน้าได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ขณะเดียวกัน ดร.มหานิยมกล่าวถึงการประชุมและกิจกรรมของคณะสงฆ์ไทยในต่างประเทศ โดยเฉพาะงานสมัชชาสงฆ์ไทยในสหรัฐอเมริกา ว่าเป็นตัวอย่างของการขับเคลื่อนงานที่มีความก้าวหน้าและเป็นรูปธรรม

เขาแสดงความชื่นชมต่อบทบาทของ สมเด็จพระมหาธีราจารย์, พระพรหมบัณฑิต และ เจ้าคุณประสาร ที่มีส่วนสำคัญในการผลักดันงานเผยแผ่พระพุทธศาสนาในระดับนานาชาติ รวมถึงการสนับสนุนเครือข่ายพระธรรมทูตที่ปฏิบัติศาสนกิจในต่างประเทศอย่างใกล้ชิด

ตามมุมมองของ ดร.มหานิยม งานด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในต่างประเทศ ทั้งในสหรัฐอเมริกาและยุโรป กำลังได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการส่งเสริมการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและการสร้างเครือข่ายความร่วมมือทางพระพุทธศาสนาในระดับสากล

สะท้อนโจทย์สำคัญของการปฏิรูปการบริหารกิจการคณะสงฆ์

ดร.มหานิยมมองว่า ภาพที่เกิดขึ้นในปัจจุบันสะท้อนความแตกต่างระหว่าง “งานหน้าบ้าน” และ “งานหลังบ้าน” ของวงการคณะสงฆ์ไทยอย่างชัดเจน

ด้านหนึ่ง การเผยแผ่พระพุทธศาสนาในเวทีโลกกำลังเดินหน้าและได้รับการยอมรับมากขึ้น แต่อีกด้านหนึ่ง ระบบสนับสนุนการศึกษาพระภิกษุสามเณรภายในประเทศยังเผชิญข้อจำกัดจากกระบวนการทางราชการที่ซับซ้อน ส่งผลให้การบริหารงบประมาณและการพัฒนาการศึกษาคณะสงฆ์ไม่สามารถดำเนินไปได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

ข้อเสนอของ ดร.มหานิยม จึงเป็นการตั้งคำถามสำคัญต่อภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่า ถึงเวลาแล้วหรือไม่ที่จะปรับปรุงกฎระเบียบและกลไกการบริหารงบประมาณให้สอดคล้องกับสภาพการทำงานจริงของคณะสงฆ์ เพื่อให้การศึกษาพระปริยัติธรรมสามารถดำเนินต่อไปได้อย่างมั่นคง และตอบสนองต่อบทบาทการพัฒนาพระพุทธศาสนาในอนาคตได้อย่างยั่งยืน