เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2569  ที่อาคารรัฐสภา นายวิวัฒน์ รุ้งแก้ว ประธานคณะอนุกรรมาธิการด้านมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมและประเพณี เป็นประธานการประชุมคณะอนุกรรมาธิการฯ เพื่อพิจารณาแนวทางการผลักดันแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมของไทย 3 แห่ง ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงแสน จังหวัดเชียงราย และพื้นที่ทางประวัติศาสตร์รถไฟสายมรณะ จังหวัดกาญจนบุรี เข้าสู่กระบวนการเสนอขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก โดยที่ประชุมมีแนวทางสนับสนุนการผลักดันทั้ง 3 แห่ง เนื่องจากต่างมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มีศักยภาพในการนำเสนอในระดับนานาชาติ พร้อมเน้นย้ำว่าการดำเนินการต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ทางวิชาการและขั้นตอนขององค์การยูเนสโก

สำหรับจังหวัดเชียงใหม่ ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ขณะนี้มีการเตรียมความพร้อมมาอย่างต่อเนื่องประมาณ 3 ปี และคณะผู้เชี่ยวชาญของอีโคโมส (ICOMOS) ได้ลงพื้นที่ตรวจประเมินแล้วเมื่อต้นปีที่ผ่านมา จึงถือว่ามีความคืบหน้าและความพร้อมค่อนข้างมาก โดยอยู่ระหว่างการดำเนินการตามขั้นตอนเพื่อผลักดันเข้าสู่บัญชีรายชื่อเบื้องต้น หรือ Tentative List ซึ่งเป็นขั้นตอนสำคัญก่อนเข้าสู่กระบวนการเสนอชื่อเป็นแหล่งมรดกโลกอย่างเป็นทางการ

ส่วนเมืองเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ในอดีตเคยมีแนวคิดที่จะเสนอเมืองเชียงแสนเป็นมรดกโลก แต่กระบวนการได้หยุดชะงักไป ขณะที่ข้อมูลปัจจุบันพบว่าชุมชนและสิ่งปลูกสร้างบางส่วนเริ่มรุกล้ำเข้ามาในเขตโบราณสถาน ซึ่งอาจเป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อการพิจารณาขึ้นทะเบียน ดังนั้นจำเป็นต้องมีการหารือร่วมกันระหว่างเทศบาล ชุมชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะกรมศิลปากร เพื่อจัดการพื้นที่และกำหนดแนวทางการอนุรักษ์ให้มีความชัดเจน

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า คณะอนุกรรมาธิการฯ เห็นว่าเมืองเชียงแสนยังมีศักยภาพและความเป็นไปได้ที่จะผลักดันเข้าสู่การเป็นมรดกโลก หากสามารถแก้ไขปัญหาการใช้พื้นที่ของชุมชนให้สอดคล้องกับการอนุรักษ์โบราณสถานได้ โดยมีข้อสังเกตจากกรณีพระปฐมเจดีย์ ซึ่งเคยมีแนวคิดในการผลักดันด้านการอนุรักษ์และการขึ้นทะเบียน แต่ปัจจัยเรื่องชุมชน ร้านค้า และการใช้ประโยชน์พื้นที่โดยรอบเป็นข้อจำกัดสำคัญ จึงสะท้อนให้เห็นว่าการจัดการพื้นที่โดยรอบแหล่งโบราณสถานเป็นประเด็นที่ต้องดำเนินการอย่างรอบคอบก่อนผลักดันเข้าสู่กระบวนการมรดกโลก

สำหรับพื้นที่ทางประวัติศาสตร์รถไฟสายมรณะ จังหวัดกาญจนบุรี ผู้สื่อข่าวรายงานว่า คณะอนุกรรมาธิการฯ มีแนวทางสนับสนุนให้ศึกษาความเป็นไปได้ในการผลักดันพื้นที่ดังกล่าวเข้าสู่กระบวนการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก เนื่องจากเป็นสถานที่ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และสะท้อนเหตุการณ์สำคัญในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งมีความสำคัญต่อการศึกษาและเรียนรู้ประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ โดยการนำเสนอควรอยู่บนพื้นฐานของหลักวิชาการและข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ พร้อมคำนึงถึงความสัมพันธ์และความร่วมมือระหว่างประเทศ

ทั้งนี้ ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ประเด็นเกี่ยวกับรถไฟสายมรณะจำเป็นต้องพิจารณาอย่างละเอียด เนื่องจากมีบริบททางประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้องกับหลายประเทศและความทรงจำจากเหตุการณ์ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 การผลักดันสู่มรดกโลกจึงควรเน้นคุณค่าด้านประวัติศาสตร์ การอนุรักษ์ และการเรียนรู้ร่วมกัน มากกว่าการนำอดีตมาเป็นประเด็นความขัดแย้งระหว่างประเทศ เพื่อให้การขึ้นทะเบียนเป็นกลไกในการอนุรักษ์และสร้างความเข้าใจทางประวัติศาสตร์ในระดับนานาชาติ

ผู้สื่อข่าวรายงานเพิ่มเติมว่า ประธานที่ประชุมมีแนวทางอาจนำคณะลงพื้นที่จังหวัดเชียงรายและเมืองเชียงแสน เพื่อรับฟังข้อมูลจากหน่วยงานท้องถิ่น ชุมชน และหน่วยงานด้านการอนุรักษ์โดยตรง ก่อนนำข้อมูลมาประกอบการพิจารณาและจัดทำข้อเสนอในระยะต่อไป โดยเป้าหมายของคณะอนุกรรมาธิการฯ คือการสนับสนุนให้แหล่งมรดกทางวัฒนธรรมทั้ง 3 แห่งได้รับการอนุรักษ์อย่างเหมาะสม มีระบบบริหารจัดการที่พร้อม และสามารถก้าวเข้าสู่กระบวนการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกได้อย่างเป็นรูปธรรม