เมื่อวันที่ 15 ตุลาคม 2569 น.ส.มณีรัฐ เขมะวงค์ สมาชิกวุฒิสภา จังหวัดเชียงราย กล่าวชื่นชมเทศบาลตำบลแม่จันที่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาภูมิทัศน์และความสวยงามของเมือง ผ่านการออกแบบฝาท่อระบายน้ำให้มีเอกลักษณ์ สะท้อนแนวคิดการพัฒนาเมืองที่ผสมผสานงานสาธารณูปโภคเข้ากับศิลปะและการออกแบบ เพื่อยกระดับสภาพแวดล้อมและสร้างความประทับใจแก่ประชาชนและผู้มาเยือน

น.ส.มณีรัฐกล่าวว่า การพัฒนาเมืองที่ดีไม่ควรให้ความสำคัญเฉพาะความสะดวกและประโยชน์ใช้สอยของโครงสร้างพื้นฐานเท่านั้น แต่ควรคำนึงถึงความสะอาด ความปลอดภัย และความสวยงามของพื้นที่สาธารณะควบคู่กันไปด้วย แม้แต่รายละเอียดเล็ก ๆ อย่างฝาท่อระบายน้ำ หากได้รับการออกแบบอย่างสร้างสรรค์ ก็สามารถเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยสร้างอัตลักษณ์ให้แก่เมืองได้

ทั้งนี้ การใช้งบประมาณเพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานควรคำนึงถึงความคุ้มค่าและประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับในระยะยาว โดยการปรับปรุงภูมิทัศน์ให้เป็นระเบียบ สวยงาม และสอดคล้องกับบริบทของท้องถิ่น จะช่วยเพิ่มคุณภาพชีวิตของประชาชน ตลอดจนสร้างภาพลักษณ์ที่ดีให้แก่พื้นที่

น.ส.มณีรัฐยังได้ยกตัวอย่างแนวทางของประเทศญี่ปุ่น ซึ่งนำฝาท่อระบายน้ำมาเป็นพื้นที่แสดงผลงานศิลปะ โดยออกแบบลวดลายให้เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ สถานที่สำคัญ ธรรมชาติ และผลิตภัณฑ์ที่มีชื่อเสียงของแต่ละเมือง จนกลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะพื้นที่และเป็นจุดสนใจของนักท่องเที่ยว

ตัวอย่างที่โดดเด่น ได้แก่ เมืองฟูจิโนะมิยะ จังหวัดชิซุโอกะ ซึ่งมีฝาท่อลวดลายภูเขาไฟฟูจิอันเป็นสัญลักษณ์สำคัญของพื้นที่ ขณะที่เมืองโอซาก้ามีฝาท่อที่นำภาพปราสาทโอซาก้ามาถ่ายทอดผ่านงานออกแบบ ส่วนเมืองฮาโกดาเตะ บนเกาะฮอกไกโด ก็มีลวดลายที่เชื่อมโยงกับปลาหมึกและเอกลักษณ์ด้านอาหารทะเลของท้องถิ่น

ฝาท่อที่ได้รับการออกแบบอย่างประณีตเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบสาธารณูปโภค แต่ยังกลายเป็นจุดถ่ายภาพและสิ่งที่นักท่องเที่ยวสนใจค้นหาเมื่อเดินทางไปเยือนแต่ละเมือง บางพื้นที่ยังต่อยอดเป็นของที่ระลึก เช่น พวงกุญแจและสินค้าที่ใช้ลวดลายฝาท่อประจำเมือง ช่วยเพิ่มคุณค่าให้กับงานออกแบบและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจในท้องถิ่น

สำหรับการส่งเสริมศิลปะบนฝาท่อของญี่ปุ่น มีการเปิดโอกาสให้ท้องถิ่นพัฒนารูปแบบการออกแบบที่สะท้อนอัตลักษณ์ของตนเองตั้งแต่ช่วงปี ค.ศ. 1985 โดยแนวคิดดังกล่าวยังเชื่อมโยงกับการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับระบบบำบัดน้ำเสียและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของเมือง ต่อมายังเกิดกิจกรรมส่งเสริมความรู้และการท่องเที่ยว เช่น โครงการการ์ดฝาท่อ หรือ Manhole Cards ซึ่งเปิดโอกาสให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวสะสมการ์ดลวดลายฝาท่อจากพื้นที่ต่าง ๆ

ผู้สนใจสามารถศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์การ์ดฝาท่อญี่ปุ่น http://www.gk-p.jp/mhcard/ และตัวอย่างข้อมูลการขอรับการ์ดฝาท่อของเมืองโกเบผ่านเว็บไซต์ทางการ https://www.city.kobe.lg.jp/a78445/kurashi/sumai/sewage/en/manhole-card.html

นอกจากญี่ปุ่นแล้ว ประเทศไทยยังมีตัวอย่างการนำศิลปะมาเชื่อมโยงกับพื้นที่สาธารณะ เช่น งานออกแบบในย่านเยาวราช–เจริญกรุง กรุงเทพมหานคร ซึ่งสะท้อนเรื่องราวของประวัติศาสตร์และอัตลักษณ์ชุมชนผ่านองค์ประกอบในเมือง แนวทางดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ศิลปะสามารถเป็นเครื่องมือหนึ่งในการสร้างความน่าสนใจให้แก่พื้นที่และส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมได้

น.ส.มณีรัฐกล่าวว่า แนวคิดนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับเทศบาลทั่วประเทศ โดยแต่ละพื้นที่อาจออกแบบฝาท่อให้สะท้อนเรื่องราวของชุมชน ไม่ว่าจะเป็นประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม สถานที่สำคัญ หรือผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น พร้อมพัฒนาทางเท้า ต้นไม้ ไฟส่องสว่าง และพื้นที่สาธารณะให้มีความกลมกลืนกัน เพื่อสร้างภาพจำที่ชัดเจนให้แก่เมือง

อย่างไรก็ตาม การออกแบบต้องคำนึงถึงมาตรฐานความปลอดภัย การรับน้ำหนัก การระบายน้ำ ความทนทาน และการบำรุงรักษาเป็นสำคัญ เพื่อให้ความสวยงามควบคู่ไปกับประโยชน์ใช้สอยอย่างแท้จริง

น.ส.มณีรัฐกล่าวทิ้งท้ายว่า การพัฒนาเมืองให้น่าอยู่ไม่จำเป็นต้องเริ่มจากโครงการขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว แต่สามารถเริ่มจากการใส่ใจรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ประชาชนพบเห็นในชีวิตประจำวัน พร้อมสนับสนุนให้เทศบาลตำบลแม่จันและท้องถิ่นอื่น ๆ พิจารณาต่อยอดแนวคิดการออกแบบพื้นที่สาธารณะให้มีเอกลักษณ์ เพื่อสร้างความภาคภูมิใจแก่คนในชุมชน เพิ่มความน่าสนใจให้แก่เมือง และเปิดโอกาสให้ศิลปะเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน