“ตุ๊กตาเปลือกหอย” สิ่งประดิษฐ์จากท้องทะเลอันสวยงาม
เอกลักษณ์ของชาวหัวหินที่สืบทอดมานานร่วมศตวรรษ

หากพูดถึง อ.หัวหินทุกคนต่างนึกถึง “หาดทรายสวย น้ำทะเลใส อากาศบริสุทธิ์” ที่หลายคนเคยสัมผัสหลังได้มาเยือนหัวหิน โดยเฉพาะหาดทรายที่ขาวละเอียดและเปลือกหอยนานาชนิดที่เกลื่อนกลาดตามหาดทราย แต่ในอดีตที่ผ่านมามีชาวหัวหินกลุ่มหนึ่งที่มีความคิดนำซากเปลือกหอยที่มองไร้ค่าต่างเหยียบย่ำเดินข้ามผ่านไปมานำมาสร้างมูลค่าประดิษฐ์ประดอยเป็นตุ๊กตาหอย ต้นไม้เปลือกหอย ของใช้ต่างๆหรือเป็นของขวัญที่มีค่า อาทิ กรอบรูปเปลือกหอย กล่องกระดาษทิชชู่เปลือกหอย กล่องใส่ไม้จิ้มฟัน หมอนหอยปักเข็ม ฯลฯ นำมาจำหน่ายไม่แพงให้นักท่องเที่ยวเป็นของที่ระลึกที่ได้มาเยือนหัวหิน เป็นการสร้างงานสร้างอาชีพอย่างหนึ่งของชาวหัวหินที่ใช้เลี้ยงชีพกันมาจนทุกวันนี้

ย้อนอดีตไปเมื่อปี พ.ศ.2480 สมัยนายธูป ศรีสวัสดิ์ นายกเทศมนตรีตำบลหัวหิน อยากมีความคิดสิ่งแปลกๆ ใหม่ๆที่ไม่มีในหัวหิน จึงนำเอาเปลือกหอยมาทำเป็นตุ๊กตาหอย ครั้งแรกนำไปขายในร้านหมอทองสุข บุตรยิ่ง ซึ่งเป็นร้านขายยาและร้านขายของชำเพราะสมัยนั้นยังไม่มีร้านขายของที่ระลึก เมื่อมีต้นแบบก็มีผู้ทำตุ๊กตาหอยเพิ่มขึ้น ทำให้ขายดีและขายไม่แพงจึงทำให้เป็นสินค้าชื่อดังมากในขณะนั้น จากนั้นพันเอกพิเศษสุรินทร์ สินณรงค์ เห็นว่าการประดิษฐ์ตุ๊กตาหอยเป็นโครงการที่ดีจึงเสนอต่อสำนักงานพัฒนาสังคมจังหวัดประจวบฯให้ส่งเสริมโครงการนี้เพื่อเป็นวิทยาทานแก่คนรุ่นหลังโดยให้บุคคลในคลังปัญญาผู้สูงอายุเป็นผู้ถ่ายทอดมาจนถึงทุกวันนี้

ปัจจุบันนางอรุณหรือป้าอรุณ คงดี อายุ 78 ปี  อดีตครูโรงเรียนเทศบาลบ้านหัวหิน,ประธานชมรมคนรักในหลวง,ประธานชมรมวัยสดใสให้ผู้สูงวัย อ.หัวหิน ได้เป็นผู้สืบทอดอนุรักษ์การตุ๊กตาหอยมานานหลายปีและเผยแพร่แก่คนรุ่นหลัง โดยมีศูนย์การเรียนรู้ตั้งอยู่ที่บ้านตนเองเลขที่ 65/1 ถ.เสละคาม เขตเทศบาลเมืองหัวหิน ที่ทุกวันนี้ยังมีเยาวชนคนรุ่นหลังมาเรียนรู้การประดิษฐ์ตุ๊กตาหอยและสิ่งของเครื่องใช้ที่ตบแต่งด้วยเปลือกหอย รวมถึงผู้ที่สนใจแวะเวียนเข้ามาเรียนรู้และดูงานอย่างสม่ำเสมอ

ป้าอรุณเล่าว่า ก่อนที่ป้าจะเกษียณได้มีโอกาสเข้าเฝ้า “ในหลวง รัชกาลที่ 9”  คำพูดหนึ่งของพระองค์ท่านตรัสว่า “การที่เราให้คนยืมเงินพอเงินหมดเขาก็จะมายืมเราอีก แต่ทำไมเราจึงไม่สร้างอาชีพให้เขา” ก็เลยเป็นที่มาของโครงการคลังปัญญาซึ่งป้าก็ได้รางวัลชนะเลิศมาจากหลายที่ แต่การทำตุ๊กตาหอยป้าหยุดไม่ได้เพราะมีคนมาดูงานบ่อย ป้าก็เลยยังทำอยู่ มันเป็นอาชีพเสริม เราอยู่ในบ้านเราก็ขายได้ เวลาเราไปสอนนักเรียนก็บอกว่าถ้าหนูอยากได้หนูต้องทำเอง จะมาขอไม่ได้ ป้าสอนตั้งแต่ อ.ปราณบุรีถึงบางสะพาน เราบอกเขาว่ามันไม่ต้องลงทุนอะไรเลย ลงทุนแค่กาวลาเท็กซ์กับแป้งมัน นอกนั้นเปลือกหอยเราสามารถเก็บได้เองตามชายหาด เราก็จะมีเทคนิคการเลือกเปลือกหอย ถ้าคนที่ทำเป็นเดินตามชายหาดจะรู้เลยว่าหอยตัวนี้ใช้ได้ หอยแบบนี้สวยมีราคา ซึ่งร้านค้าข้างนอกที่ขายตามชายทะเลเขาจะเน้นการใช้การฉีดสีเป็นหลัก แต่ของเราใช้การเพ้นท์สีหรือบางตัวใช้สีตามธรรมชาติ

“ป้าคิดว่าการทำตุ๊กตาเปลือกหอยหรือการสร้างงานจากเปลือกหอยจะสามารถทำเป็นอาชีพที่ยั่งยืนได้ เพราะมันเป็นงานศิลปะที่ทำจากวัสดุธรรมชาติ ต้นทุนต่ำ แต่สำหรับป้าทำเพื่อสอนให้ความรู้กับนักเรียนและคนทั่วไป หลายครั้งเวลาไปออกงานหรือว่าไปจัดแสดงเปิดโอกาสให้มาลองทำตุ๊กตาเปลือกหอย หลายๆ คนมีความคิดทางศิลปะที่ดีมากแต่ยังขาดความชำนาญ อยากฝากให้คนรุ่นหลังให้อนุรักษ์การทำตุ๊กตาเปลือกหอยหรือการทำสิ่งประดิษฐ์ที่มาจากวัสดุธรรมชาติ เพราะมันสามารถเป็นอาชีพให้อีกหลายๆคน หากใครสนใจสามารถเข้ามาเรียนได้ฟรี ป้ายินดีสอน แต่มีข้อแม้ว่าถ้านำหอยมาเองพอทำเสร็จแล้วสามารถนำกลับไปได้ แต่ถ้าใช้หอยของที่นี่จะไม่สามารถนำกลับไปได้ สิ่งที่ทำทั้งหมดนั้นเพียงอยากให้เด็กรุ่นหลังได้อนุรักษ์โครงการแบบนี้ให้อยู่คู่กับเมืองหัวหินสืบไป” ป้าอรุณ กล่าว

ด้านนายทวีสิน พัฒนาภิรัส สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดประจวบฯเขต 2 อ.หัวหิน กล่าวว่าประโยชน์จากการทำวัสดุจากตุ๊กตาเปลือกหอย ผมว่าเป็นประโยชน์ด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรม ประโยชน์ด้านใช้สอย ด้านศิลปะ และด้านการช่วยสิ่งแวดล้อม เราสามารถกระตุ้นเศรษฐกิจในครัวเรือนซึ่งสิ่งต่างๆ เหล่านี้ เมื่อรวมกันก็จะเป็นผลงานที่มีคุณค่ามากไม่ว่าจะเป็นการทำวัสดุซึ่งเดิมทีเปลือกหอยอาจจะดูแข็งดูกระด้างเมื่อนำมาประกอบเป็นตุ๊กตา มันก็จะมีความอ่อนช้อยมีความสวยงามซึ่งหาที่ไหนไม่ได้แล้ว อยากให้ทุกคนเห็นความสำคัญของงานฝีมืองานหัตถกรรม งานเหล่านี้ไม่อยากให้สูญหายไปจากสังคมรวมทั้งเมืองหัวหินของเรา ก็อยากที่จะอนุรักษ์และอยากให้ทุกคนช่วยกันสนับสนุนกับโครงการดีๆแบบนี้ให้คงอยู่ตราบนานเท่านาน.