ตะลุยถิ่นอีสาน : ตามรอยไดโนเสาร์สัตว์โลกล้านปี

คนไทยรู้จักและคุ้นเคยกับเรื่องราวของไดโนเสาร์ กันไม่มากก็น้อย โดยเฉพาะหนังเรื่อง Jurassic Park กำเนิดใหม่ไดโนเสาร์ ที่ทำเอาตื่นตะลึงกันไปทั้งโลกในความดุร้ายของมัน รวมไปถึงหน้าตา รูปร่างของมันที่ใหญ่มโหฬาร ไปจนถึงตัวเล็กเท่าไก่

 

 

“ไดโนเสาร์”(dinosaur)เป็นชื่อเรียกโดยรวมของสัตว์ดึกดำบรรพ์ ซึ่งเคยครองโลกในมหายุคมีโซโซอิกเป็นเวลานานถึง 165 ล้านปี ก่อนจะสูญพันธุ์ ไปเมื่อ 65 ล้านปีที่แล้ว คนส่วนใหญ่เข้าใจว่าไดโนเสาร์เป็นสัตว์เลื้อยคลาน แต่อันที่จริง

 

ไดโนเสาร์เป็นสัตว์ที่มีลักษณะก้ำกึ่งระหว่างสัตว์เลื้อยคลานและนกรวมกันมีหลายชนิดทั้งตัวเล็กและตัวใหญ่ทั้งดุร้ายและไม่ดุร้าย บางชนิดกินเนื้อบางชนิดกินพืช

 

 

เมื่อเร็ว ๆ นี้ กรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนำโดยอาจารย์เบ็ญจา เสกธีระ ผู้เชี่ยวชาญเฉาะด้านการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ พร้อมทีมงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องอีกหลายชีวิต พาพวกเราไปตามรอยไดโนเสาร์และสัตว์โบราณบนแผ่นดินที่ราบสูง ตามโครงการธรณีสัญจร เพื่อบอกให้รู้ว่า ภาระและหน้าที่ของกรมทรัพยากรธรณีเขาทำอะไรกันบ้าง โดยพุ่งเป้าไปที่แผ่นดินที่ราบสูงโคราช ที่ใหญ่โตกินพื้นที่อีสานหลายจังหวัด

 

เริ่มกันตั้งแต่ศึกษาร่องรอย ความเป็นมาของเปลือกโลกโบราณ รอยเท้าไดโนสาร์ชนิดต่าง ๆ  ที่ขุดค้นพบในพื้นที่จังหวัดนครพนม-สกลนคร-กาฬสินธ์-ขอนแก่น

 

 

ไล่ตั้งแต่แหล่งรอยตีนไดโนเสาร์ กับ จระเข้ ขนาดเล็กจำนวนมาก ที่ท่าอุเทน บ้านพนอม นครพนม ก่อนเข้าสู่สกลนคร ชมสะพานหินยุค100ล้านปี ที่เรียกกันว่า สะพานผีผ่าน ใหญ่อลังการ น่าทึ่งดั่งฝีมือมนุษย์สร้าง

 

วันต่อมาเดินทางสู่ภูแฝก เป็นภูเขาเตี้ย ๆ ของเทือกเขาภูพานในเขต อ.นาคู กาฬสินธ์ เขตวนอทยานภูแฝก ในความดูแลของหน่วยจัดการต้นน้ำลำห้วยผึ้ง-ลำพะยัง ที่นี่มีซากของไม้กลายเป็นหิน 100 ล้านปีเช่นกัน และที่ตื่นตะลึงก็คือพบรอยตีนของไดโนเสาร์กินเนื้อ ตัวขนาดใหญ่ สูงมากกว่า 2 เมตร รอยตีนของมัน กว้าง-ยาว 1 ศอก ประทับบนหิน 3 รอย ชัดเจนมาก และมีอีกหลายรอยกระจายอยู่รอบ ๆ ป่า  มันมีชื่อว่า “ไดโนเสาร์เทอร์โรพอด “มีอายุในยุค 140 ล้านปีที่ผ่านมา

 

 

อีกจุดหนึ่ง คือ ภูน้ำจั้น แหล่งที่ขุดพบซากหรือฟอสซิลปลาโบราณ จำนวนมาก ที่ครบสมบูรณ์มาก ตั้งอยู่ที่บ้างดงเหนือ ต.เหล่าใหญ่ อ.กุฉินารายณ์ กาฬสินธุ์ อายุราว 160 ล้านปี บอกตรง ๆ หน้าตาเหมือนปลานิลมาก

 

จากนั้นไปสัมผัสกับร่องรอยของไดโนเสาร์กันที่ พิพิธภัณฑ์สิรินธร หรือพิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าวตั้งอยู่ที่ ต.โนนบุรี อ.สหัสขันธ์ จังหวัดกาฬสินธุ์ ที่นี่เป็นพิพิธภัณฑ์และศูนย์วิจัยเกี่ยวกับไดโนเสาร์ ที่สมบูรณ์แบบและใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้รับพระราชทานนามจากสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ว่า "พิพิธภัณฑ์สิริธร"

 

 

สถานที่แห่งนี้ได้ขุดพบซากของไดโนเสาร์ จำนวนมากกว่า 700 ชิ้น ในจำนวนนี้เป็นไดโนเสาร์ที่กินพืชอย่างน้อย 7 ตัว ทับถมกันในบริเวณที่เคยเป็นร่องน้ำ อายุประมาณ 130ล้านปีและมี 1 ตัวที่เป็นโครงกระดูกไดโนเสาร์ที่สมบูรณ์ที่สุด มีเพียงส่วนหัวไดโนเสาร์เท่านั้นที่ขาดหายไป นับเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่สมบูรณ์ที่สุดในประเทศไทย

 

 

หลังทำการศึกษาวิจัยแล้วพบว่า เป็นซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์กินพืช สกุลใหม่ของโลก ชื่อ “ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน่”จึงมีการสร้างอาคารเพื่อครอบหลุมขุดค้นซากไดโนเสาร์นี้ขึ้นเป็นแห่งแรก เพื่อใช้ศึกษาสภาพแวดล้อมในบรรพกาลได้อย่างชัดเจน ซึ่งปัจจุบันก็คือ “พิพิธภัณฑ์หลุมขุดค้นไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว”นั่นเอง

 

 

อีกจุดที่น่าสนใจก็คือ หมู่หินช้างสี เป็นหินทรายก้อนใหญ่โต มีรูปร่างแปลกตา ระเกะระกะมากมาย อายุราว 145 ล้านปี อุบัติขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงของเปลือกโลกที่ถูกดันจนยกตัวขึ้นสูงและถูกกัดกร่อนจาก ลม น้ำ อากาศจนมีรูปร่างต่าง ๆ นาๆ คล้ายสัตว์ในจินตนาการ และยังมีร่องรอยของมนุษย์ยุคหินอยู่ด้วย อันเป็นส่วนหนึ่งของอุทยานแห่งน้ำพอง จ.ขอนแก่น บริเวณที่เรียกว่าหินช้างสีจะเป็นแนวหินทรายที่ตรงกลาง คือ อ่างเก็บน้ำของเขื่อนอุบรัตน์นั่นเอง ตรงข้ามคือ เทือกเขาภูเก้า-ภูพานคำ

 

 

ยังมีสิ่งที่เราไม่รู้อีกมากมาย บนผืนแผ่นดินไทย เกี่ยวกับเรื่องธรณีวิทยา ไม่สามารถเรียนรู้ให้จบได้ภายในระยะอันสั้น ก็หวังว่าถ้ามีโอกาสคงจะได้มาศึกษาหาความรู้ในเรื่องนี้กันอีก ขอขอบคุณกรมทรัพยากรธรณี กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้ความเอื้อเฟื้อสนับสนุนข้อมูลและการเดินทาง.

 

บิ๊กสุ ภาพ/เรื่อง