เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2569 นายสาธิต ปิตุเตชะ อดีต รมช.สาธารณสุข โพสต์จดหมายเปิดผนึกถึง นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ขอให้ทบทวนแนวทางแก้ไขกฎหมายแหล่งรายได้ของ สสส. หลัง ผอ.องค์การอนามัยโลก (WHO) มีหนังสือถึงนายกฯ โดยตรง โดยย้อนเตือนความจำคำกล่าวของนายอนุทินในอดีตที่เคยชื่นชมระบบสาธารณสุขไทยว่าได้รับความไว้วางใจในเวทีโลก ซึ่งความสำเร็จนี้ไม่ได้มาจากระบบรักษาพยาบาลเพียงอย่างเดียว แต่มาจากการสร้างเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยมี สสส. เป็นกลไกสนับสนุนสำคัญแม้งบประมาณจะมีสัดส่วนเพียงเล็กน้อยก็ตาม

นายสาธิต ระบุจากประสบการณ์ที่เคยเป็นรองประธานกรรมการ สสส. ว่า สสส. ทำหน้าที่เป็นผู้หนุนเสริมภาคีเครือข่าย ทั้งกรมควบคุมโรค กรมอนามัย กรมสุขภาพจิต ท้องถิ่น และภาคประชาสังคม ในเรื่องออกกำลังกาย โภชนาการ สุขภาพจิต และความปลอดภัยทางถนน จึงไม่อาจมองว่า สสส. ทำงานแยกขาดจากรัฐได้ เมื่อเทียบรายได้บำรุงตามกฎหมายของ สสส. ที่ประมาณ 4,000 ล้านบาทต่อปี กับงบแผ่นดินหลักล้านล้านบาท จึงยังไม่เห็นเหตุผลเพียงพอที่จะเปลี่ยนไปพึ่งพางบประมาณจัดสรรจากรัฐบาลเป็นหลัก แต่ควรเน้นยกระดับประสิทธิภาพ ป้องกันความรั่วไหล และวัดผลสัมฤทธิ์แทน

นอกจากนี้ รัฐบาลยังสามารถมอบทิศทางนโยบายผ่านประธานกรรมการและใช้กลไกตรวจสอบที่มีอยู่ ทั้งสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) และผู้ประเมินภายนอกได้ โดยไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนโครงสร้างรายได้จนกระทบความต่อเนื่องของเครือข่าย ส่วนกรณีหนังสือจาก WHO

นายสาธิตชี้ว่าควรแยกแยะระหว่าง “ข้อเสนอแนะทางวิชาการ” กับ “การแทรกแซงอธิปไตย” เพราะ WHO ไม่มีอำนาจบังคับ การตัดสินใจยังอยู่ที่ฝ่ายบริหารและนิติบัญญัติไทย การนำประเด็นอธิปไตยมาเชื่อมโยงอาจทำให้เกิดความเข้าใจผิดและกระทบความร่วมมือระหว่างประเทศโดยไม่จำเป็น

สุดท้าย นายสาธิต ได้เรียกร้องให้นายกรัฐมนตรีพิจารณาทบทวนอย่างรอบคอบ รับฟังความคิดเห็นจากทุกฝ่าย และใช้กลไกตรวจสอบแก้ปัญหาให้ตรงจุด โดยคำนึงถึงประโยชน์ด้านสุขภาพของประชาชนและความสัมพันธ์อันดีกับนานาชาติ พร้อมย้ำเจตนาทิ้งท้ายว่า ต้องการคงไว้ซึ่งความภาคภูมิใจในระบบสาธารณสุขไทยและการยอมรับจากองค์การอนามัยโลกที่มีต่อประเทศไทยเสมอมา