ท่ามกลางกระแสดิจิทัลดิสรัปชันและการรุกคืบของปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในทุกมิติของสังคม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (มจร) ประกาศเดินหน้ายุทธศาสตร์ “Reinventing University” ระดมคณาจารย์และบุคลากรกว่า 150 รูป/คน สร้าง “พุทธนวัตกร” รุ่นใหม่ ผ่านแพลตฟอร์มการเรียนรู้ออนไลน์ MCU MOOC พร้อมบูรณาการ AI เพื่อผลิตบัณฑิตนักพัฒนาชุมชนที่มีทั้งปัญญาทางโลกและคุณธรรมทางธรรม

การขับเคลื่อนครั้งนี้ถูกมองว่าเป็นหมุดหมายสำคัญของการศึกษาพระพุทธศาสนาไทย ที่พยายามผสาน “ธรรมะ” เข้ากับ “เทคโนโลยี” อย่างเป็นระบบ ท่ามกลางบริบทโลกที่กำลังก้าวสู่ยุค Non-Biological Intelligence

นิยามใหม่ “พุทธนวัตกร” นักพัฒนาชุมชนยุค AI

ผู้บริหาร มจร อธิบายว่า “พุทธนวัตกร” ไม่ได้หมายถึงนักประดิษฐ์เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว หากคือผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่สามารถบูรณาการหลักธรรมกับองค์ความรู้สมัยใหม่ เพื่อแก้ปัญหาความยากจน ความเหลื่อมล้ำ และสิ่งแวดล้อมในชุมชน

คุณลักษณะหลัก 4 ประการ ได้แก่

ผู้รักษาประตูข้อมูล (Gatekeeper) – กลั่นกรองข่าวสาร ป้องกัน Fake News

นักจัดการการเปลี่ยนแปลง (Change Agent) – ขับเคลื่อนโครงการพัฒนาชุมชน

ผู้บูรณาการภูมิปัญญา (Wisdom Integrator) – เชื่อมหลักธรรมกับเทคโนโลยี

ผู้พึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน (Self-Reliant Developer) – พัฒนาชุมชนตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง

โครงการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการที่จัดขึ้น ณ วัดมงคลชัยพัฒนา จังหวัดสระบุรี ถูกใช้เป็นพื้นที่ Sandbox ให้คณาจารย์และนิสิตเรียนรู้ผ่านการลงมือทำจริง ภายใต้แนวคิด “พลังบวร” (บ้าน-วัด-ราชการ/โรงเรียน)

MCU MOOC โครงสร้างพื้นฐานการเรียนรู้ไร้พรมแดน

หัวใจสำคัญของยุทธศาสตร์คือแพลตฟอร์ม MCU MOOC ซึ่งพัฒนาบนระบบ Open edX รองรับผู้เรียนจำนวนมากแบบ Massive Scalability เปิดเรียนฟรีในหลายรายวิชา ตั้งแต่ธรรมศึกษา ภาษาบาลี ไปจนถึงนวัตกรรมการเรียนรู้ยุคดิจิทัล

ผู้เรียนที่ผ่านเกณฑ์ประเมินจะได้รับใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ สามารถสะสมหน่วยกิตและต่อยอดทางวิชาชีพได้ ถือเป็นการทำ “ธรรมทานดิจิทัล” ลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา

“AI ปฏิวัติ MOOC” สู่การเรียนรู้เฉพาะบุคคล

มจร ยังเดินหน้าบูรณาการ Generative AI เข้าสู่ระบบการเรียนการสอน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตสื่อและพัฒนาการเรียนรู้รายบุคคล (Personalized Learning) ในอนาคต AI Tutor จะสามารถตอบคำถามผู้เรียนได้ตลอด 24 ชั่วโมง ช่วยเสริมบทบาทอาจารย์ และลดข้อจำกัดของการเรียนออนไลน์

ขณะเดียวกัน มจร ยังเร่งพัฒนา “Buddhist AI” โดยใช้ฐานข้อมูลพระไตรปิฎกที่ผ่านการชำระจากผู้เชี่ยวชาญ เพื่อป้องกันความคลาดเคลื่อนของหลักธรรมในโลกดิจิทัล

จากคัมภีร์สู่คลาวด์: นวัตกรรมพุทธศาสตร์อัจฉริยะ

ผลงานวิจัยของมหาวิทยาลัยสะท้อนการประยุกต์ AI ในหลากหลายมิติ เช่น

SabaiJai Chatbot ผู้ช่วยด้านสุขภาวะจิต

Smart Crematorium เตาเผาศพอัจฉริยะลดมลพิษ

Ayutthaya Metaverse แหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ผ่าน VR/AR

จงกรม Walker นวัตกรรมสนับสนุนการเดินจงกรมอย่างมีสติ

โครงการเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าพุทธนวัตกรสามารถแปลงหลักธรรมที่เป็นนามธรรม ให้กลายเป็นเทคโนโลยีที่จับต้องได้ และตอบโจทย์สังคมร่วมสมัย

อริยสัจโมเดล: เครื่องมือออกแบบสังคม

ในการพัฒนาชุมชน มจร นำ “อริยสัจ 4” มาประยุกต์เป็น Social Design Thinking เริ่มจากการกำหนด “ทุกข์” วิเคราะห์ “สมุทัย” ตั้งเป้า “นิโรธ” และวาง “มรรค” เป็นแผนปฏิบัติ

กรณีศึกษา “พลังบวรจัดการขยะ” ที่จังหวัดขอนแก่น แสดงให้เห็นว่าพระสงฆ์สามารถเป็น Key Opinion Leader เปลี่ยนพฤติกรรมชุมชน ด้วยการสอน 3Rs และสร้างกติกาชุมชนร่วมกัน จนเกิดรายได้จากขยะรีไซเคิล

ในจังหวัดเชียงใหม่ โครงการพัฒนากลุ่มชาติพันธุ์ผ่านกระบวนการ PAR ยังช่วยสร้างพุทธนวัตกรชุมชน 30 คน ยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและสร้างความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ท้องถิ่น

ธรรมะกับเทคโนโลยี เดินเคียงคู่อนาคต

ผู้บริหาร มจร ระบุว่า เทคโนโลยีเป็นเพียง “เครื่องมือ” (Tool) ขยายศักยภาพงานเผยแผ่และงานพัฒนาสังคม มิใช่สิ่งที่จะมาแทนที่พระสงฆ์หรือคุณค่าทางจิตวิญญาณ นวัตกรรมทั้งหมดต้องยึดมนุษย์เป็นศูนย์กลาง (Human-Centric Innovation)

ในอนาคต มจร เตรียมขยาย MCU MOOC สู่สากล เพิ่มรายวิชาภาษาอังกฤษและจีน ผลักดันระบบ Credit Bank และส่งเสริมวิสาหกิจเพื่อสังคมเชิงพุทธ เพื่อให้โครงการสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน

การระดมทัพคณาจารย์ครั้งนี้ จึงมิใช่เพียงภารกิจทางวิชาการ หากเป็นสัญญาณสำคัญว่า “ธรรมะ” กับ “AI” สามารถหลอมรวมกันเพื่อสร้างสังคมที่มีทั้งความเจริญทางวัตถุ และความสงบสุขทางจิตใจไปพร้อมกันในศตวรรษที่ 21