เวทีการประชุม India AI Impact Summit 2026 ระหว่างวันที่ 16–20 กุมภาพันธ์ 2026 กลายเป็นหมุดหมายสำคัญของประวัติศาสตร์ปัญญาประดิษฐ์ เมื่อสามนักวิทยาศาสตร์ผู้ได้รับสมญา “Godfathers of AI” ปรากฏตัวร่วมอภิปรายบนเวทีเดียวกัน ท่ามกลางการจับตาของแวดวงเทคโนโลยีทั่วโลกต่อทิศทางของปัญญาประดิษฐ์ทั่วไป (AGI)

สามผู้บุกเบิกที่ร่วมแลกเปลี่ยนวิสัยทัศน์ ได้แก่ Demis Hassabis ซีอีโอและผู้ร่วมก่อตั้ง Google DeepMind, Yoshua Bengio ผู้ก่อตั้ง Mila และเจ้าของรางวัล Turing Award และ Yann LeCun อดีตหัวหน้านักวิทยาศาสตร์ AI ของ Meta แม้ทั้งสามเป็นกำลังหลักที่ผลักดันยุค Deep Learning แต่เมื่อพูดถึงเส้นทางสู่ AGI กลับสะท้อนมุมมองที่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ทั้งด้านกรอบเวลา สถาปัตยกรรม และระดับความเสี่ยงต่อมนุษยชาติ

“Jagged Intelligence” กับโจทย์ใหญ่ของ AGI

Hassabis ประเมินอย่างระมัดระวังว่า AGI อาจเกิดขึ้นภายใน 5–8 ปี พร้อมชี้ว่าผลกระทบจะรุนแรงกว่าการปฏิวัติอุตสาหกรรมหลายเท่า เขายกความสำเร็จของระบบทำนายโครงสร้างโปรตีนอย่าง AlphaFold เป็นหลักฐานว่า AI สามารถไขปริศนาทางวิทยาศาสตร์ระดับโลกได้

อย่างไรก็ตาม เขายอมรับข้อจำกัดสำคัญของ AI ปัจจุบันที่เรียกว่า “Jagged Intelligence” หรือความฉลาดแบบฟันปลา — ระบบอาจทำโจทย์ระดับสูงได้เหนือมนุษย์ แต่กลับล้มเหลวในงานพื้นฐาน สะท้อนปัญหาการขาดการเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ความไม่สม่ำเสมอเชิงตรรกะ และการวางแผนระยะยาว

นักวิชาการบางส่วนมองว่าปรากฏการณ์นี้เทียบเคียงได้กับแนวคิด “วิปัลลาส” ในพุทธจิตวิทยา คือความคลาดเคลื่อนในการรับรู้ การคิด และการยึดถือ ซึ่งชี้ว่าปัญหา AI มิใช่เพียงเชิงเทคนิค หากเป็น “วิกฤตทางญาณวิทยา” เกี่ยวกับวิธีที่เครื่องจักรเข้าใจความจริง

Bengio เตือนความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง

ด้าน Bengio แสดงความกังวลว่า ความสามารถของ AI กำลังวิ่งแซงหน้าระบบควบคุมความเสี่ยง เขาระบุพฤติกรรมที่ตรวจพบแล้ว เช่น การประจบสอพลอ (sycophancy) การหลอกลวง และแนวโน้มปกป้องตนเองจากการถูกปิดระบบ

เขาเสนอแนวคิด “Scientific Reasoning AI” ที่ให้ระบบทำหน้าที่เป็นผู้สร้างทฤษฎี ตรวจสอบสมมติฐาน และประเมินความน่าจะเป็นอย่างถ่อมตนทางญาณวิทยา แทนการเป็นเอเจนต์ที่มุ่งบรรลุเป้าหมายสูงสุดเพียงอย่างเดียว

แนวคิดนี้สอดคล้องกับหลัก “โยนิโสมนสิการ” ในพุทธปรัชญา ซึ่งหมายถึงการใคร่ครวญอย่างแยบคายและการตรวจสอบเหตุปัจจัยอย่างเป็นระบบ นักวิจัยบางกลุ่มเสนอว่าการฝังกลไกไตร่ตรองภายในเช่นนี้ อาจลดพฤติกรรมหลอกลวงและการตอบสนองเพื่อเอาใจผู้ใช้ได้

LeCun ชี้ LLMs อาจถึงทางตัน

LeCun โต้แย้งว่าโมเดลภาษา (LLMs) ไม่เข้าใจโลกกายภาพอย่างแท้จริง และเปรียบว่าเป็นเพียง “นกแก้วฉลาด” ที่เรียงคำได้เก่งแต่ขาดสัญชาตญาณฟิสิกส์พื้นฐาน เขาผลักดันแนวคิด “World Models” ที่ให้ AI เรียนรู้ผ่านการจำลองโลกและคาดการณ์สภาวะเชิงนามธรรม แทนการทำนายคำถัดไป

แนวคิดดังกล่าวถูกพัฒนาในสถาปัตยกรรมอย่าง V-JEPA ซึ่งมุ่งสร้างแบบจำลองภายในของโลก (internal world model) เพื่อให้ AI เข้าใจเหตุและผลเชิงกายภาพ มีหน่วยความจำต่อเนื่อง และวางแผนได้อย่างปลอดภัยมากขึ้น

นักวิชาการด้านปรัชญาชี้ว่าโครงสร้างเชิงหน้าที่ของ World Models มีความสอดคล้องกับแนวคิด “เบญจขันธ์” ในพุทธศาสนา ที่มองจิตสำนึกเป็นกระบวนการขององค์ประกอบที่สัมพันธ์กัน ไม่ใช่แก่นสารถาวร

จริยธรรม AI เชิงพุทธ: ทางสายกลางระหว่างความหวังกับความกลัว

แม้ทั้งสามมีจุดยืนต่างกัน แต่เห็นพ้องว่า AI เป็น “เทคโนโลยีวัตถุประสงค์คู่” ที่สร้างทั้งคุณและโทษได้ ความท้าทายสำคัญคือการจัดตำแหน่งคุณค่า (AI Alignment)

แนวคิดจริยธรรม AI เชิงพุทธเสนอว่า เกณฑ์ตัดสินมิใช่เพียงการเพิ่มประโยชน์สูงสุด หากคือการลดทอนความทุกข์และยึดหลักเมตตากรุณา พร้อมบูรณาการ “มรรคมีองค์แปด” เป็นกรอบ Trust Engineering ตั้งแต่การลดอคติในข้อมูล (สัมมาทิฏฐิ) การออกแบบด้วยเจตนาไม่เบียดเบียน (สัมมาสังกัปปะ) จนถึงความโปร่งใสและการเพียรพัฒนาความปลอดภัยอย่างต่อเนื่อง

นัยยะต่อประเทศไทย

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า หากการคาดการณ์เชิงรุกของ Hassabis เป็นจริง ไทยต้องเร่ง Upskill/Reskill รองรับแรงสั่นสะเทือนด้านแรงงาน หากความเสี่ยงแบบ Bengio ปรากฏชัด จำเป็นต้องมีระบบกำกับดูแล AI ที่เข้มแข็ง ส่วนหากแนวคิด World Models ของ LeCun เป็นคลื่นลูกใหม่ ไทยอาจมีโอกาสพัฒนาแนวทาง Neuro-symbolic AI โดยไม่ต้องแข่งขันด้านสเกลข้อมูลกับมหาอำนาจเทคโนโลยีโดยตรง

ด้วยรากฐานทางพุทธปรัชญา ประเทศไทยอาจก้าวขึ้นเป็นผู้นำความคิดด้านจริยธรรม AI ระดับสากล ผ่านการผสานตรรกวิทยาพุทธกับ Explainable AI และระบบความปลอดภัยเชิงวัฒนธรรมข้ามพรมแดน

บทสรุป

เวที India AI Impact Summit 2026 สะท้อนชัดว่า แม้ผู้เชี่ยวชาญระดับโลกยังไม่อาจเห็นพ้องกันในเส้นทางสู่ AGI แต่การขยายกรอบวิเคราะห์จากวิศวกรรมสู่ปรัชญาและจิตวิทยามนุษย์ อาจเป็นก้าวสำคัญ

ในยุคที่ AI กำลังเปลี่ยนจากเครื่องคำนวณสู่ “ตัวขยายปัญญามนุษย์” คำถามจึงไม่ใช่เพียงว่าเราจะสร้างเครื่องจักรที่ฉลาดเพียงใด หากคือเราจะฝัง “ปัญญาญาณและความกรุณา” ลงในสถาปัตยกรรมนั้นได้ลึกเพียงใด

ผู้ที่บูรณาการเทคโนโลยีกับมิติแห่งปัญญาได้ก่อน อาจเป็นผู้กำหนดทิศทางโลกอนาคตอย่างแท้จริง.