เมื่อวันที่  10 มีนาคม 25   ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.)  เปิดเผยถึงการดำเนินงานในรอบปีงบประมาณ 2568 ว่า สอวช. เดินหน้าทำหน้าที่สำคัญในการวางรากฐานและกำหนดทิศทาง ด้านการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ของประเทศ เพื่อสร้างความพร้อมของประเทศให้สามารถรับมือกับความท้าทายและคว้าโอกาสในอนาคต

ด้านการเพิ่มขีดความสามารถการในแข่งขันเพื่อนำพาประเทศไทยไปสู่ประเทศพัฒนาแล้ว  สอวช. ยกระดับผู้ประกอบการสู่การ Scaleup ทั้งตลาดในและต่างประเทศ ส่งเสริมผู้ประกอบการวิสาหกิจนวัตกรรม ผ่านการพัฒนาระบบนิเวศ University Holding Company (UHC) โดยร่วมมือกับภาคเอกชน ปัจจุบันมีการจัดตั้งบริษัทร่วมลงทุนใน 12 มหาวิทยาลัย สนับสนุนธุรกิจสตาร์ทอัพกว่า 110 ราย มีมูลค่าการลงทุนรวมกว่า 500 ล้านบาท และพัฒนาแพลตฟอร์มการขยายตลาดของผู้ประกอบการนวัตกรรม (E-Commercial and Innovation Platform: ECIP) เชื่อมงานวิจัยสู่ตลาดจริงทั้งในและต่างประเทศ และได้ส่งเสริมให้เกิดการลงทุน พัฒนาผู้เล่นไทยให้สามารถเข้าไปมีส่วนร่วมในซัพพลายเชนอุตสาหกรรมแห่งอนาคต 

ในมิติการยกระดับสังคมและการพัฒนาเชิงพื้นที่ การขยับสถานะทางสังคม ได้พัฒนานวัตกรรมช่วยลดความเหลื่อมล้ำด้านโอกาสทางการศึกษาและการพัฒนาทักษะ สำหรับกลุ่มเปราะบางในพื้นที่นำร่อง ได้แก่ อ.สังขะ จ.สุรินทร์ และอ.อุ้มผาง จ.ตาก รวมทั้งพัฒนากรอบการพัฒนาเชิงพื้นที่และลดความเหลื่อมล้ำด้วย อววน. พ.ศ. 2569–2570 พัฒนาแพลตฟอร์มกลไกบ่มเพาะวิสาหกิจเพื่อสังคม (Social Enterprise Incubation Platform: SEIP) ควบคู่กับการสร้างผลกระทบทางสังคมและการพัฒนาพื้นที่

ด้านสิ่งแวดล้อม สอวช. ยกระดับการขับเคลื่อนโครงการ “Net Zero Campus” ปัจจุบันได้รับความร่วมมือจาก 92 สถาบัน ขยายผลสู่ผู้ประกอบการและชุมชนอย่างน้อย 100 แห่ง สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้มากกว่า 1.5 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า พร้อมทั้งร่วมพัฒนามาตรฐานตัวชี้วัดผู้ประกอบการเศรษฐกิจหมุนเวียนและเศรษฐกิจสีเขียว และโครงการที่ดำเนินงานมาอย่างต่อเนื่องคือ “สระบุรีแซนด์บ็อกซ์” ได้แสดงเจตจำนงในระดับนานาชาติ และเตรียมถอดบทเรียนระดับนโยบายประเทศต่อไป

การพัฒนากำลังคนสมรรถนะสูง สอวช. ได้พัฒนาฐานข้อมูลความต้องการกำลังคน ผ่านการศึกษาและวิเคราะห์ความต้องการแรงงานใน 10 กลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมายของประเทศ พ.ศ. 2568–2572 เพื่อสนับสนุนการพัฒนากำลังคนของประเทศผ่านแพลตฟอร์มการพัฒนากำลังคนสมรรถนะสูง หรือ STEMPlus มีการจ้างงานใหม่ด้าน STEM กว่า 13,000 ตำแหน่ง จากกว่า 200 บริษัท มีผู้ผ่านการฝึกอบรมทักษะแล้วมากกว่า 450,000 คน ในส่วนของกลไกการจัดการศึกษาที่แตกต่างจากมาตรฐานการอุดมศึกษา (Higher Education Sandbox) มีข้อเสนอที่ผ่านการพิจารณาแล้วจำนวน 24 ข้อเสนอ ซึ่งจะนำไปสู่การผลิตกำลังคนสมรรถนะสูงตรงความต้องการของอุตสาหกรรม มากกว่า 26,620 คน โดยในสาขาเซมิคอนดักเตอร์ มีการจัดตั้งศูนย์พัฒนากำลังคนด้านเซมิคอนดักเตอร์แห่งชาติ แล้วจำนวน 4 แห่ง 

ในการวางรากฐาน สอวช. ขับเคลื่อนการพัฒนาระบบ อววน. ผ่านการปลดล็อกข้อจำกัด และจัดทำกฎหมายลำดับรองในการจัดตั้งกองทุนเพื่อพัฒนาการอุดมศึกษา ให้เป็นกลไกหลักในการสนับสนุนสถาบันอุดมศึกษาในการผลิตและพัฒนากำลังคนสมรรถนะสูง ยกระดับผลงานวิจัยและนวัตกรรม นำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์เชิงเศรษฐกิจและสังคมอย่างเป็นรูปธรรม ปรับปรุงระบบบริหารของหน่วยบริหารและจัดการทุน (PMUs) นอกจากนี้ได้ส่งเสริมความร่วมมือ อววน. ระดับนานาชาติ เพื่อยกระดับคุณภาพวิชาการ พัฒนากำลังคน พัฒนาเครือข่ายวิจัย การเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานและแหล่งทุนสำหรับการวิจัยและนวัตกรรม

“ทุกนโยบายที่ทำเริ่มเห็นสัญญาณที่สะท้อนว่าเศรษฐกิจไทยกำลังก้าวสู่เศรษฐกิจฐานนวัตกรรมมากขึ้น โดยสัญญาณแรก คือการเปลี่ยนแปลงของความต้องการจากภาคอุตสาหกรรม ที่เริ่มให้ความสำคัญกับการสร้างมูลค่าเพิ่มจากนวัตกรรมมากกว่าการแข่งขันด้านต้นทุนเพียงอย่างเดียว สัญญาณต่อมา คือความต้องการด้านการวิจัยและพัฒนา (R&D) จากภาคเอกชนที่เพิ่มสูงขึ้น โดยภาคอุตสาหกรรมเริ่มเข้ามามีส่วนร่วมกับสถาบันอุดมศึกษาและหน่วยงานวิจัยมากขึ้น ขณะที่ ระบบ อววน. ก็เริ่มมีบทบาทเชิงรุกมากขึ้นในการร่วมออกแบบทิศทางการพัฒนาอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจในระยะยาว โดยมีภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในฐานะหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของระบบนวัตกรรมไทย” ดร.สุรชัย กล่าว 

ดร.สุรชัย กล่าวว่า ในระยะต่อไป สอวช. จะจัดทำนโยบายและยุทธศาสตร์ อววน. พ.ศ. 2571–2575 เพื่อระดมศักยภาพของระบบ อววน. แก้ไขปัญหาสำคัญของสังคม เน้นการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนตลอดการจัดทำนโยบาย โดยจะพัฒนาระบบนิเวศสนับสนุนให้ Holding Company สามารถเติบโตได้อย่างยั่งยืน ยกระดับผลงานวิจัยให้พร้อมต่อการลงทุน ในด้านอุตสาหกรรมอนาคต การพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีชีวภาพ จะเร่งสร้างตลาดอาหารสุขภาพที่ปลอดภัย ขยาย Positive List และพัฒนากลไกสนับสนุนการขึ้นทะเบียนอาหารอนาคต รวมถึงในระยะกลาง–ยาว จะจัดตั้งคอนซอร์เทียมวิจัย–อุตสาหกรรม พัฒนาผลผลิตเกษตรสู่อุตสาหกรรมมูลค่าสูง พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและกำลังคน เพื่อผลักดันไทยสู่ศูนย์กลางนวัตกรรมอาหารแห่งอนาคตอย่างยั่งยืน

ขณะที่ อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ สอวช. จะมุ่งสร้างจุดเปลี่ยนเชิงยุทธศาสตร์ในการยกระดับประเทศไทยจากฐานการผลิตปลายน้ำ สู่ผู้ขับเคลื่อนเทคโนโลยีต้นน้ำ ผ่านการพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือแบบบูรณาการ ครอบคลุมตั้งแต่การออกแบบชิป การผลิตเวเฟอร์ ไปจนถึงการประกอบและทดสอบ สร้างความพร้อมรองรับการลงทุนขนาดใหญ่จากอุตสาหกรรมระดับโลก การวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีเป้าหมาย ผ่านความร่วมมือกับหน่วยงานชั้นนำต่างประเทศ เพื่อรองรับความต้องการของอุตสาหกรรมในระยะยาว

อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า สอวช. เชื่อมโยงนโยบาย การวิจัย และการนำไปใช้ในภาคอุตสาหกรรม เพื่อสร้างระบบความร่วมมือเชิงโครงสร้างระหว่างหน่วยงานรัฐ สถาบันการศึกษา และภาคเอกชน ที่ครอบคลุมทั้งการผลักดันเชิงนโยบาย การทดสอบเทคโนโลยี การพัฒนากำลังคน ในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่ ยานยนต์ไฟฟ้าดัดแปลง ระบบราง ขณะที่อุตสาหกรรมอากาศยานไร้คนขับ (Drone) จะมีการผลักดันเทคโนโลยีและกฎระเบียบ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาและการใช้งานจริงในพื้นที่ควบคุม และต่อยอดไปสู่การใช้งานเชิงพาณิชย์

ในด้านการพัฒนากำลังคน เช่น การพัฒนากำลังคนเฉพาะทางในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ สอวช.จะออกแบบโปรแกรมการพัฒนาที่ครอบคลุมในทุกมิติ โดยประสานความร่วมมือกับภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคเอกชน เชื่อมโยงกับพันธมิตรระดับโลก เร่งการพัฒนาอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงอื่น ๆ ของประเทศ

ด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ จะยกระดับโครงการ Net Zero Campus ให้เป็นยุทธศาสตร์กระทรวง อว. และให้ทั้ง 172 มหาวิทยาลัยเป็นส่วนหนึ่งของการดำเนินการตั้งนโยบายการเปลี่ยนผ่านไปสู่ Net Zero Emission โดยพัฒนา Net Zero Pathway ของแต่ละมหาวิทยาลัยเพื่อขับเคลื่อนในระดับนโยบายจนถึงปฏิบัติ เพื่อเป้าหมายในการรายงานการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้เป็นระบบเดียวกันทั้งระดับประเทศและนานาชาติเดียวกัน ส่วนการขับเคลื่อนมาตรฐาน GEI จะผลักดันผู้ประกอบการ โดยใช้ GEI ร่วมกับกลไกนวัตกรรมเชิงระบบเพื่อให้ผู้ประกอบการเปลี่ยนผ่านสู่ห่วงโซ่อุปทานสีเขียวตลอดทั้งระบบ