นักวิชาการชี้บทบาทพระสงฆ์ช่วยดับไฟป่า–ฝุ่น PM2.5 ไม่ใช่เรื่องนอกกรอบ แต่สอดคล้อง “กิจของสงฆ์” ในพระไตรปิฎก ที่เน้นทั้งการขัดเกลาตนเองและเกื้อกูลสังคม 

ท่ามกลางวิกฤตไฟป่าและฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM2.5 ที่ส่งผลกระทบรุนแรงต่อหลายพื้นที่ของประเทศไทย โดยเฉพาะภาคเหนือ ได้เกิดภาพสะท้อนสำคัญของ “บทบาทพระสงฆ์” ที่ก้าวออกจากวัดสู่แนวหน้าในการช่วยเหลือชุมชน ทั้งการสนับสนุนเจ้าหน้าที่ดับไฟ การระดมทรัพยากร และการรณรงค์ลดการเผาในที่โล่ง

นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนาชี้ว่า ปรากฏการณ์ดังกล่าวไม่ใช่การเบี่ยงเบนจากหลักธรรมวินัย หากแต่เป็น “พลวัตของกิจสงฆ์” ที่มีรากฐานจาก พระไตรปิฎก ซึ่งกำหนดบทบาทของพระภิกษุไว้อย่างครอบคลุมทั้งมิติการพัฒนาตนเองและการรับผิดชอบต่อสังคม

ในเชิงหลักการ “ภิกษุ” มิได้หมายถึงเพียงผู้บวชละทางโลก แต่ยังหมายถึงผู้เห็นภัยในวัฏสงสารและมุ่งขจัดกิเลส ขณะที่ “สงฆ์” คือสถาบันเชิงอุดมคติที่ยึดหลัก พระธรรมวินัย เป็นกลไกกำกับดูแล เปรียบเสมือนรัฐธรรมนูญขององค์กร

การที่พระสงฆ์ลงพื้นที่ช่วยดับไฟป่า จึงสามารถอธิบายได้ผ่านกรอบ “กิจของสงฆ์” ที่ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงพิธีกรรม แต่รวมถึงการสงเคราะห์สังคม ตามหลักใน สิงคาลกสูตร ซึ่งกำหนดให้พระสงฆ์เป็น “ทิศเบื้องบน” มีหน้าที่ชี้นำและเกื้อกูลประชาชน

ในหลายพื้นที่ พระสงฆ์ได้ร่วมมือกับชุมชนและภาครัฐ จัดตั้งทีมสนับสนุนการดับไฟ ระดมทุนจัดหาอุปกรณ์ เช่น เครื่องเป่าลม และใช้แนวคิด “บวชป่า” เพื่อสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ธรรมชาติ นอกจากนี้ ยังมีการปรับวัดเป็นศูนย์พักพิงและจุดประสานงานในยามวิกฤต

นักวิชาการระบุว่า แม้ในพระวินัยจะไม่ได้บัญญัติ “การดับไฟป่า” เป็นกิจวัตรโดยตรง แต่มีหลักการสำคัญที่สอดคล้องกัน เช่น การห้ามทำลายพืชพรรณ การห้ามเผาป่า และการส่งเสริมความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ซึ่งสะท้อนเจตนารมณ์ด้านสิ่งแวดล้อมอย่างชัดเจน

ยิ่งไปกว่านั้น แนวคิด “ประโยชน์ 3 ประการ” หรือ อัตถะ 3 ได้แก่ ประโยชน์ตน ประโยชน์ผู้อื่น และประโยชน์ร่วมกัน ยังเป็นกรอบอธิบายว่าการช่วยดับไฟป่าเป็นการปฏิบัติที่สมดุลระหว่างการภาวนาและการรับใช้สังคม

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า การขยายบทบาทของพระสงฆ์ต้องอยู่บนเส้นแบ่งที่ชัดเจน โดยไม่เข้าไปเกี่ยวข้องกับการเมืองหรือการเคลื่อนไหวที่ขัดต่อหลักธรรมวินัย

กรณีพระสงฆ์ช่วยดับไฟป่า จึงกลายเป็นตัวอย่างเชิงประจักษ์ของ “พุทธศาสนาเพื่อสังคม” ที่สะท้อนความสามารถของสถาบันสงฆ์ในการปรับตัวต่อวิกฤตโลกสมัยใหม่ โดยยังคงยึดมั่นในแก่นแท้ของพระธรรมวินัย

ท้ายที่สุด นักวิชาการเห็นพ้องว่า เสถียรภาพของพระพุทธศาสนาในอนาคต จะขึ้นอยู่กับความสามารถของคณะสงฆ์ในการรักษาสมดุลระหว่าง “วัตรปฏิบัติ” อันเคร่งครัด กับ “กิจเพื่อสังคม” ที่ตอบโจทย์โลกยุคใหม่—ดังเช่นบทบาทการร่วมดับไฟป่าที่กำลังเกิดขึ้นในวันนี้.