ภูมิรัฐศาสตร์ในภูมิภาคที่เปราะบางที่สุดแห่งหนึ่งของโลกเดินทางมาถึงจุดแตกหักอีกครั้ง หลังการปะทะทางทหารเต็มรูปแบบระหว่าง สหรัฐอเมริกา และ อิหร่าน ปะทุขึ้นปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2026 สะท้อนความล้มเหลวเชิงโครงสร้างของกระบวนการสันติภาพและสถาปัตยกรรมความมั่นคงในภูมิภาคที่สั่งสมความตึงเครียดมานานหลายทศวรรษ

เปิดฉาก “Operation Epic Fury” เขย่าดุลอำนาจ

รุ่งอรุณวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2026 กองกำลังสหรัฐฯ ร่วมกับกองทัพอิสราเอลเปิดปฏิบัติการทางอากาศครั้งใหญ่ภายใต้รหัส “Operation Epic Fury” โจมตีเป้าหมายยุทธศาสตร์หลายแห่งในอิหร่าน รวมถึงกรุงเตหะรานและเมืองสำคัญอื่น ๆ โดยประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ระบุว่าเป็น “การรบเต็มรูปแบบ” เพื่อสกัดขีดความสามารถนิวเคลียร์ของเตหะราน

ด้านอิหร่านตอบโต้ทันทีด้วยการยิงขีปนาวุธใส่ฐานทัพและผลประโยชน์ของสหรัฐฯ และอิสราเอลในหลายประเทศอ่าวอาหรับ ทำให้ความขัดแย้งจาก “สงครามเงา” แปรสภาพเป็นการเผชิญหน้าตรงระหว่างรัฐ

ทฤษฎีความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ: คำอธิบายของวงจรอุบาทว์

นักวิชาการด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศชี้ว่า วิกฤตครั้งนี้สะท้อน “สภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกด้านความมั่นคง” ตามกรอบสัจนิยม (Realism) ที่รัฐต่างเพิ่มกำลังเพื่อป้องกันตนเอง แต่กลับถูกตีความว่าเป็นภัยคุกคามโดยฝ่ายตรงข้าม

ขณะเดียวกัน แนวคิดเสรีนิยม (Liberalism) ที่เชื่อในพลังของการทูตและสถาบันระหว่างประเทศ ถูกตั้งคำถามอย่างหนัก หลังข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2015 ล่มสลาย และการคว่ำบาตรถูกใช้เป็นเครื่องมือกดดันทางการเมืองโดยไม่อาจเปลี่ยนพฤติกรรมเชิงยุทธศาสตร์ของอิหร่านได้

มิติด้านอัตลักษณ์ตามกรอบคอนสตรัคติวิซึม (Constructivism) ก็มีบทบาทสำคัญ เนื่องจากระบอบการปกครองอิหร่านสร้างความชอบธรรมบนแนวคิด “การต่อต้าน” ระเบียบโลกที่นำโดยสหรัฐฯ ทำให้การประนีประนอมถูกมองว่าเป็นการบ่อนทำลายตัวตนของรัฐ

การทูตล่มซ้ำซาก ก่อนถึงจุดแตกหัก

ตลอดปี 2025–ต้นปี 2026 มีความพยายามเจรจาทางอ้อมผ่านโอมานและยุโรป แต่ช่องว่างเงื่อนไขยังห่างไกล สหรัฐฯ ยืนกรานให้ยุติการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมโดยสิ้นเชิง ขณะที่อิหร่านเสนอข้อตกลงชั่วคราวแลกกับการผ่อนปรนคว่ำบาตร

เมื่อการเจรจาไร้ผล กองเรือบรรทุกเครื่องบินสหรัฐฯ ถูกเสริมกำลังเข้าสู่อ่าวเปอร์เซีย ก่อนปฏิบัติการทางทหารจะเริ่มต้นในที่สุด นักวิเคราะห์บางส่วนมองว่า การทูตช่วงท้ายอาจเป็นเพียง “หน้าฉาก” ท่ามกลางการเตรียมความพร้อมทางทหารเบื้องหลัง

พลวัตทางทหาร: ชัยชนะเชิงยุทธวิธี แต่คำถามเชิงยุทธศาสตร์

แม้ปฏิบัติการทางอากาศจะสร้างความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของอิหร่าน แต่ผู้เชี่ยวชาญเตือนถึง “ข้อจำกัดของอำนาจทางอากาศ” ว่าไม่อาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงระบอบโดยอัตโนมัติ ตรงกันข้าม ภัยคุกคามจากภายนอกอาจยิ่งกระตุ้นการรวมศูนย์อำนาจของกองกำลังความมั่นคงภายใน

อักษะแห่งความต้านทานสั่นคลอน

เครือข่ายพันธมิตรของอิหร่านในลิแวนต์อ่อนแรงลงจากความสูญเสียต่อเนื่อง ทั้งในซีเรีย เลบานอน และกาซา ทำให้ความสามารถในการป้องปรามเชิงตัวแทนลดลง อย่างไรก็ตาม การล่มสลายของเครือข่ายดังกล่าวไม่ได้ทำให้ภูมิภาคเข้าสู่เสถียรภาพ ตรงกันข้าม กลับเปิดพื้นที่ให้ความไม่แน่นอนรูปแบบใหม่

ตลาดโลกสะเทือน น้ำมัน-ทองคำพุ่ง

ผลสะเทือนทางเศรษฐกิจเกิดขึ้นทันที ราคาน้ำมันดิบปรับตัวสูงจากความกังวลต่อความปลอดภัยของเส้นทางขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ขณะที่นักลงทุนหันถือสินทรัพย์ปลอดภัยอย่างทองคำ สะท้อนความวิตกต่อความยืดเยื้อของสงคราม

ประเทศพึ่งพาพลังงานนำเข้าในเอเชียเผชิญความเสี่ยงด้านเสถียรภาพพลังงานและเงินเฟ้อ ขณะเดียวกัน มาตรการคว่ำบาตรที่เพิ่มความเข้มข้นยังไม่สามารถปิดกั้นการส่งออกน้ำมันอิหร่านได้ทั้งหมด

มหาอำนาจโลกปรับเกม

จีน เลือกวางตัวระมัดระวัง เดินเกมการทูตระยะยาว ขยายอิทธิพลทางเศรษฐกิจโดยไม่เข้าไปเผชิญหน้าทางทหารโดยตรง ส่วน รัสเซีย มอบการสนับสนุนทางการเมืองในเวทีระหว่างประเทศ เสริมความมั่นใจให้อิหร่านท่ามกลางแรงกดดันตะวันตก

ปมปาเลสไตน์: รากเหง้าที่ไม่เคยถูกคลี่คลาย

นักวิเคราะห์จำนวนมากชี้ว่า ตราบใดที่ความขัดแย้งอิสราเอล–ปาเลสไตน์ยังไร้ทางออกอย่างเป็นรูปธรรม ความพยายามสร้างสันติภาพระดับภูมิภาคก็ยากจะยั่งยืน การเจรจาที่ตั้งอยู่บนความไม่สมดุลของอำนาจและขาดความเชื่อมั่น ทำให้ “สันติภาพ” กลายเป็นเพียงช่วงพักรบชั่วคราว

บทสรุป: ภาพลวงตาแห่งสันติภาพ

สงครามสหรัฐฯ–อิหร่านในปี 2026 ไม่ได้เป็นเพียงเหตุการณ์เฉพาะหน้า หากแต่เป็นผลรวมของความล้มเหลวทางการทูต วงจรความหวาดระแวงด้านความมั่นคง และการแข่งขันของมหาอำนาจโลก

“มรรคาแห่งสันติ” ในตะวันออกกลางจึงยังคงเป็นเส้นทางที่ขรุขระและเปราะบาง เมื่อสันติภาพถูกสร้างบนการป้องปรามและดุลอำนาจ มากกว่าความไว้วางใจและการแก้ไขรากเหง้าความขัดแย้งอย่างแท้จริง.